Zin en onzin van Mark-to-Market

Hoe zinvol zijn de boekhoudregels die banken verplichten om de actuele waarde van activa in hun boeken op te nemen? De zogenaamde ‘mark-to-market’ regels hebben het uitbreken van de financiële crisis versneld en liggen daarom al een tijdje onder vuur. Het bepleiten van een versoepeling van de regels lijkt in die context zinvol maar het aanpassen van de spelregels tijdens de wedstrijd is niet zonder risico. Zelfs het plan Geithner kan erdoor in gevaar worden gebracht. 

Actuele waarde

De invoering van allerlei internationale boekhoudstandaarden heeft bedrijven en banken de afgelopen jaren ertoe verplicht om de boekwaarde van activa op hun balansen regelmatig aan te passen aan de actuele marktprijs. De financiële crisis stelde het nut deze zogenaamde mark-to-market waardering grondig ter discussie. Vooral de banken klagen sinds midden vorig jaar dat de forse afwaarderingen op heel wat van hun toxische producten de crisis enorm hebben uitvergroot, veel meer dan noodzakelijk. Veel markten zijn drooggevallen waardoor een zinnige waardering feitelijk onmogelijk is geworden. Aangezien de meeste producten pas over enkele jaren op vervaldag komen, lijken de huidige lage waarderingen vrij fictief. Sommige bankiers gaan nog een stap verder en besluiten dat de strenge, weliswaar goedbedoelde, boekhoudregels de crisis hebben veroorzaakt.

Wat is fictief?

Dergelijke redeneringen zijn volgens ons meer dan een brug te ver. Boekhoudregels hebben hoogstens het uitbreken van de crisis versneld. Maar zelfs dan nog. Stel dat banken wereldwijd met soepelere regels hadden kunnen werken? Dat zou de crisis schijnbaar minder groot hebben gemaakt maar daarom niet minder reëel. Het is beter een crisis goed in beeld te hebben zodoende het beleid adequaat kan reageren en handelen. Sommige activa worden nog nauwelijks verhandeld en dat maakt een waardering moeilijk. De vraag blijft of de huidige lage waarderingen meer of minder fictief zijn dan toekomstige, mogelijks hogere?

Spelregels aanpassen

Een tweede bedenking heeft betrekking op de verdere versoepeling van de regels. Tegenstanders van een dergelijke aanpassing wijzen erop dat de markt voor toxisch papier niet volledig is drooggevallen. Volgens hen wordt dit al te gemakkelijk ingeroepen als excuus om de spelregels tijdens het spel aan te passen. Want dat laatste gebeurde reeds een eerste keer door banken toe te laten probleemactiva anders te laten catalogeren waardoor ze niet onmiddellijk moeten worden afgewaardeerd.

Competitievervalsing?

De druk neemt echter toe om nog een stap verder te gaan. Cruciaal is wat moet worden verstaan onder ‘normale marktomstandigheden’. In de VS werden een aantal criteria opgesteld die bepalen of een markt nog voldoende actief is om een  mark-to-market waardering verder toe te passen. Begin april besliste men om op basis van die criteria banken meer vrijheidsgraden te verschaffen inzake de waardering van onder meer MBA’s (Mortgage Backed Securities). Hiermee verandert men de spelregels temidden de finale. Erger nog, de banken als betrokken partij mogen bij de waardering van balansactiva eigen huisregels gebruiken. In de sport ruikt zoiets naar competitievervalsing en zouden toeschouwers massaal afhaken. In het geval van toxische producten maakt het potentiële kopers nog meer argwanend. Wie zal de banken straks geloven als ze uitpakken met door soepelere boekhoudregels opgepoetste resultaten? Inmiddels wordt in de VS gevreesd dat investeerders, die onder het plan Geithner worden gevraagd om in te stappen, een klare kijk op de zaak wordt ontnomen. Dit kan het plan zelf in gevaar brengen.