Waarom de volgende crisis ook onverwacht zal komen

Nu het faillissement van Lehman Brothers al een jaar achter de rug is, blijven een aantal vragen hardnekkig onbeantwoord. Waarom de crisis zich zo onverwacht snel en hard heeft toegeslagen bijvoorbeeld. De meeste economen, en instellingen als de OESO of het IMF, hadden de crisis, en de zwaarte ervan, immers niet zien aankomen. Toen de economie in het slop raakte, werden de  groeiprognoses ook maand na maand neerwaarts aangepast. De wereld zou er nochtans baat bij hebben mocht de volgende (financiële) crisis beter voorspeld kunnen worden. Maatregelen zouden eerder genomen kunnen worden in dat geval, waardoor de crisis beter ingedijkt kan worden. Nochtans is de kans dat we de volgende crisis beter zien aankomen, eerder beperkt.

Correcte voorspellingen niet zonder belang

Natuurrampen die ruim van te voren voorzien werden, en gecommuniceerd naar de bevolking, maken minder slachtoffers doordat er preventieve maatregelen genomen kunnen worden. De ravage van de financiële crisis zou waarschijnlijk ook beperkter zijn, mochten beleidsvoerders vooraf zicht hadden op de komende economische storm. De redding van financiële instellingen was mogelijk beter verlopen met meer tijd. Expansief budgettair beleid, dat zich slechts na enkele maanden tijd laat gevoelen in de economie (los nog van de tijd die politieke besluitvorming vergt), had eerder ingezet kunnen worden. Zeepbellen op huizenmarkten hadden eerder doorgeprikt kunnen worden, banken eerder op de vingers getikt, enzoverder.

In snelheid gepakt

Dat de economische voorspellers de bal geregeld misgeslagen hebben, moge duidelijk zijn. In het World Economic Outlook van het IMF van april 2008 werd er bijvoorbeeld al gewaarschuwd voor een (al met al bescheiden) wereldwijde vertraging van de economische groei door de slabakkende Amerikaanse economie. Nochtans werd de wereldwijde neergang zwaar onderschat. Zo verwachtte de instelling dat de economie van Estland met meer dan 3 procent zou groeien in 2008 en 2009, terwijl vrijwel alle waarnemers momenteel een krimp van meer dan 10% in 2009 verwachten. Groeivoorspellingen van de ECB uit diezelfde periode geven een gelijkaardig, al te optimistisch, beeld. Zo werd de nakende ineenstorting van de Ierse economie totaal niet voorspeld en werd er integendeel verwacht dat de ‘Keltische tijger’ in 2008 en 2009 nog steeds met meer dan 4% zou groeien.

Early warning systems?

Zowel wat de timing van de recessie van 2008 betreft als de zwaarte waarin landen getroffen zijn, hebben economische voorspellers geen al te goed palmares. Dé hamvraag is of we in de toekomst beter kunnen. Een ‘working paper’ van de Federal Reserve of San Fransisco van Rose en Spiegel (hier te downloaden als pdf) suggereert alvast van niet. De onderzoekers gaan na of er een verband bestaat tussen economische variabelen van 2006 en daarvoor, gaande van de mate van bankregulering tot het handelstekort of de schuldgraad van ondernemingen aan de ene kant, en de impact van de financiële crisis aan de andere kant. De idee is om die variabelen te selecteren die verklaren waarom landen als Ierland of Estland zwaarder te lijden hebben dan bijvoorbeeld België.

Op deze manier kan een ‘early warning system’ op poten gesteld worden. Landen die in de toekomst dezelfde karakteristieken vertonen als de zwaarst getroffen landen in 2006, hebben een groter risico op een zware recessie dan andere landen, en zijn aangewezen om hun beleid bij te sturen. De idee is vergelijkbaar met het monitoren van mensen met een verhoogde kans op een hartinfarct. Variabelen als roken, een hoge cholesterol, erfelijke factoren of een overmatig lichaamsgewicht verhogen de kans op een hartinfarct op latere leeftijd, waardoor beter ingeschat kan worden wie er het meeste gevaar loopt en er preventieve maatregelen genomen kunnen worden voor deze risicogroepen.

Theorie versus praktijk

Probleem met deze theorie is dat er weinig of geen voorafgaande variabelen gecorreleerd blijken te zijn met de impact van de financiële crisis. Geen van de ruim 60 geselecteerde indicatoren van Rose en Spiegel verklaren op afdoende wijze waarom het ene land in grotere problemen is beland dan het andere. Daardoor kunnen we ook niet voorspellen welk land het volgende Ierland zal worden en maatregelen moet treffen.

De volgende financiële crisis zal daardoor waarschijnlijk onverwacht zijn, en de reactie van de beleidsvoerders als bijna onvermijdelijk gevolg te laat.