Spaar de belastingbetaler, niet de aandeelhouders

Ondernemingen in de niet-financiële sector hoeven normaliter niet te rekenen op ondersteuning van de staat. De harde realiteit van onze vrije markt houdt immers in dat, indien een onderneming onherstelbare fouten maakt en een wanbeleid voert, deze failliet gaat. Het wordt hoe langer hoe duidelijker dat talrijke banken, in binnen- en buitenland, dergelijke onherstelbare fouten hebben gemaakt door de jarenlange verwaarlozing van alle risico’s rond herverpakte hypotheekleningen. Nochtans ontvangen zij wel hulp van de overheid. Toen deze risico’s opbrachten, werden aandeelhouders beloond met forse dividenden en bestuurders met riante premies. De banksector, niet in het minst in België, stond hier geheel terecht bekend voor, met de ontslagpremies van topmanagers als meest mediagenieke voorbeeld. Nu het tij gekeerd is en de genomen risico’s tot gigantische verliezen leiden, staat de overheid en dus de belastingsbetaler klaar om dit op zich te nemen.

Bedrijfskredieten

Deze vaststelling is des te wranger aangezien ondernemingen in de niet-financiële sector mede de dupe zijn van het wanbeleid van banken. Gezien de toxische activa moeten banken extra voorzichtig zijn om geld uit te lenen. Hierdoor wordt bankkrediet duurder en moeilijker beschikbaar, wat een zware last betekent voor de bedrijfssector. Het hypernerveuze klimaat waardoor banken door de markt verplicht worden om een enorme kapitaalbuffer aan te houden, draagt hier zeker ook toe bij. Overheden zijn helaas verplicht om belangrijke financiële instellingen bij te staan. Een faillissement van een grootbank als pakweg KBC zou een nefaste kettingreactie tot gevolg hebben. Andere financiële instellingen zouden meegesleurd worden in de val en geld zou massaal worden teruggetrokken van de bancaire sector in het algemeen, waardoor bedrijfskredieten al helemaal zouden stilvallen. Overheden zijn dus jammer genoeg haast verplicht om banken bij te staan, ongeacht het gevoerde beleid in het verleden.

Excessieve risico’s voor de toekomst

Dit schept weinig vertrouwen voor de toekomst.  Wat belet banken om, wanneer deze crisis ondertussen geschiedenis is, opnieuw geen excessieve risico’s te nemen? Het is nu immers zonneklaar geworden dat de baten van een risicovolle belegging worden opgesoupeerd door de instelling in kwestie, terwijl potentiële verliezen gedragen worden door u en ik. De recente ervaringen, met het faillissement van Lehman Brothers op kop, leren dat grote banken too important to fail zijn en dat geen overheidsinspanningen groot genoeg zijn om te beletten dat banken zelf de volledige gevolgen moeten dragen van hun wanbeleid.

Extra toezicht

Extra toezicht lijkt een eerste noodzakelijke voorwaarde om banken te verplichten een gezond risicobeheer na te streven. Banktoezichthouders worden momenteel verweten een te laks beleid gevoerd te hebben. Waarom is er bijvoorbeeld groen licht gegeven aan de overname van ABN-Amro door Fortis? Waarom heeft er niemand ingegrepen bij de explosieve toename van CDO’s en CDS’s op de balansportefeuille van bijvoorbeeld Dexia? Banken zijn essentieel in ons economische systeem en de neiging om overdreven risico’s te nemen (wat moral hazard genoemd wordt) noopt tot een streng en zorgvuldig toezicht van overheidswege.

Verantwoordelijkheid van de aandeelhouder

De noodzaak tot een beter toezicht is nauwelijks omstreden. Wat blijkbaar wel omstreden is, is de rol van de aandeelhouders binnen de crisis. In principe houden aandeelhouders, via de aandeelhoudervergaderingen, controle op de onderneming waarvan zij eigenaar zijn. Niet alleen de toezichthouders, maar ook de aandeelhouders hadden vragen moeten stellen bij de aankoop van rommelhypotheken en de overname van ABN-Amro. Een tweede aanbeveling is dan ook om de prijs te laten betalen door diegenen die mee verantwoordelijkheid dragen. Nu de gemaakte beslissingen fout aflopen, is het niet meer dan fair dat de aandeelhouders in eerste de prijs moeten betalen en niet de overheid. Het klopt dat veel kleine aandeelhouders geen benul hebben van het gevoerde beleid van de bank waarvan ze voor een miniem deeltje eigenaar zijn. Desondanks dragen ook zij meer verantwoordelijkheid dan de gemiddelde belastingsbetaler die geen bankaandelen bezit.

Spaar de belastingbetaler, niet de aandeelhouders

In de VS ligt er een plan op tafel op tafel om een bad bank te creëren, naar analogie van Zweden in het begin van de jaren ’90. Een bad bank betekent dat de overheid toxische activa overkoopt van ondernemingen zodat dezen ervan verlost worden en kunnen overgaan op de orde van de dag: kredieten uitlenen. Het grote verschil tussen het plan van Obama en het Zweedse plan dat als inspiratie dient, is dat de VS de aandeelhouders wil sparen en een “faire prijs” wil betaling voor de toxische leningen.. De wereldwijde bankaandeelkoersen veerden dan ook als gevolg van dit nieuws. Men maakt hierbij de verkeerde keuze. De rekening moet sowieso betaald worden, zij het door de staat, zij het door de bankeigenaars. Het beschermen van de aandeelhouders impliceert automatisch een hogere kost voor de belastingsbetaler. Als er dan toch iemand moet bloeden, laat het dan hen zijn die een gedeelde verantwoordelijkheid dragen voor de huidige crisis. Uiteraard is dit jammer en unfair ten opzichte van de vele gedupeerde kleine aandeelhouders die nog nooit gehoord hebben van CDO’s, maar het is nog steeds te prefereren boven het alternatief.