Ook Belgische banken moeten uit schemerzone

Auteur: 
De Tijd

De Amerikaanse banksector heeft in totaal ongeveer 75 miljard dollar extra kapitaal nodig om de huidige crisis te doorstaan. Bank of America neemt daarvan bijna de helft voor zijn rekening. Dat was een resultaat van een reeks stresstests waaraan de Amerikaanse overheid en toezichthouders de banken hadden onderworpen.

De kern van deze oefening is dat men de banken daarmee het mes op de keel zet. Krijgen zij dat extra kapitaal niet bij mekaar via de markt, dan stapt Uncle Sam over enkele maanden zelf in. Op die manier bereikt men alvast twee zaken. De druk op banken om zelf het geld op te halen wordt groter. En dat bespaart de belastingbetaler een rit die hij liever aan zich laat voorbijgaan. Bovendien zullen de banken, om privé-investeerders te overtuigen, hun zaakjes op orde moeten brengen. De overtuigingskracht zal vooral afhangen van de mate waarin ze op een transparante wijze een rendabel toekomstplan kunnen voorleggen. Met het oog op de toekomstige rendementen zijn de goede operationele resultaten tijdens het eerste kwartaal van 2009 veelbetekenend.

OPTIMISTISCH

Hier zit echter ook het zwakke punt in de stresstests zoals ze in de Verenigde Staten zijn uitgevoerd. Van de 600 miljard dollar die de 19 banken dit en volgend jaar moeten afschrijven, zou twee derde gerecupereerd worden via operationele winsten. Dat lijkt een wel zeer optimistisch uitgangspunt.

Een kijk in de veronderstellingen van de stresstest is alvast verhelderend. Het 'baseline scenario' veronderstelt een krimp van het Amerikaanse nationaal inkomen van 2 procent en een groei in 2010 van 2,1procent. Dit zou een onwaarschijnlijk sterkte remonte inhouden. Bij het meest pessimistische scenario daalt de economie met 3,3 procent, waarna de VS een lichte groei laten optekenen van 0,5 procent in 2010. Dat laatste lijkt ons eerder het realistische scenario. Ook voor de werkloosheid en de evolutie van de huizenprijzen wordt de situatie nogal rooskleurig ingeschat.

Ondanks alle kritiek op die stresstests is het nuttig dat de Amerikaanse overheid überhaupt onderzocht welke instellingen het meest kwetsbaar zijn. Daardoor kunnen ze een inschatting maken van de grootteorde van de bankproblemen.

Jyrki Katainen, de Finse minister van Financiën, riep daarom op een gelijkaardige oefening te maken voor het Europese banksysteem. Hoe zouden de resultaten van een dergelijke Europese stresstest er kunnen uitzien?

Het aanknopingspunt bij uitstek is het lijvige 'Global Financial Stability Report' van het IMF dat verscheen in april. Volgens dat rapport zou de Europese banksector zieker zijn dan de Amerikaanse. Amerikaanse banken hebben al dubbel zo veel slechte leningen afgeboekt dan hun Europese collega's, en zijn een stuk beter gekapitaliseerd.

Opmerkelijk is dat de grootste verliezen in Europa zouden worden geboekt op gewone leningen, wat ten dele te verklaren valt door het relatieve gewicht van bedrijfskredieten in de totale bankactiva. Bedrijfsleningen bedragen 15 procent van het totaal aantal leningen in de VS, vergeleken met 43 procent in de EU.

BELGIË

Het IMF schat dat de banksector in de eurozone voor een bedrag van 725 miljard dollar moet afboeken. Indien de operationele winsten in 2009 en 2010 vergelijkbaar zijn met de Amerikaanse (ruim 400 miljard dollar), dan blijft er een enorme put van ruim 300 miljard dollar over.

Dat is slecht nieuws voor België, waar de banksector relatief zwaar doorweegt. De drie Belgische grootbanken vertegenwoordigen ongeveer 6 procent van de totale bankactiva in Europa. Indien de Belgische banken even zwaar getroffen worden als hun sectorgenoten in de rest van Europa, moeten ze nog in totaal 18 miljard dollar (13,4 miljard euro) afschrijven. Bij dit cijfer kunnen twee bedenkingen worden gemaakt. Zo krimpt de Belgische economie waarschijnlijk minder snel dan het Europese gemiddelde. Bovendien kan ook de huidige kapitaalratio sterk afwijken van het Europese gemiddelde.

ZICHT

Het cijfer van 13,4 miljard euro is bijgevolg een grove schatting. Dat is een reden te meer om ook in ons land een grondige stresstest door te voeren.

De VS hebben momenteel een zicht op de komende bankproblemen en welke instellingen het zwaarst zijn getroffen. Europa en België tasten grotendeels in het duister. Die onzekerheid zal het vertrouwen in de financiële sector, en een mogelijk economisch herstel, niet ten goede komen.

Kris Boschmans en Geert Janssens zijn onderzoeker bij de denktank VKW Metena

© Mediafin