Kredietverlening aan bedrijven blijft knelpunt

Banken tonen zich opnieuw duidelijk bereid om elkaar krediet toe te staan aan lage rentevoeten. Dit leert ons een snelle kijk in de rente die ze elkaar hierdoor aanrekenen

Krediet verstrekken aan ondernemingen blijft evenwel nog steeds niet evident. Op 5 december, een eeuwigheid geleden in dit economische klimaat, meldden we nog dat kredieten duurder werden, maar beschikbaar bleven. Ondertussen is de situatie er niet op vooruit gegaan, zo blijkt. Het positieve nieuws is dat beterschap mogelijk in zicht is.

Belang van bankkrediet

Veel meer dan in pakweg de VS zijn Europese ondernemingen afhankelijk van bankkrediet bij hun externe financiering, ondanks een groeiende markt in commercieel papier. De grotere ondernemingen buiten beschouwing latend, kunnen bedrijven zich grosso modo enkel financieren via eigen vermogen of via een lening van de bank. Een beperking van het bankkrediet vertaalt zich daardoor vrijwel zeker een in inkrimping van de activiteiten van de betrokken onderneming. Hogere tarieven vreten dan weer de winstgevendheid aan in de bedrijfswereld. Sterkere waarborgen, borgstellingen en garanties brengen op hun beurt een administratieve rompslomp en extra risico’s met zich mee. Dit alles manifesteert zich des te sterker voor België gezien het traditionele belang van kleinere ondernemingen. Onderzoek toont immers aan dat de afhankelijkheid van bankkredieten omgekeerd evenredig verloopt met de bedrijfsgrootte. Vlaamse ondernemers tonen zich dan ook sterk bezorgd over het kredietaanbod. Terecht, zo blijkt.

Bank lending survey

De meest recente, pan-Europese cijfers, wijzen duidelijk op een probleem. De Euro Area Bank Lending Survey van de ECB, daterend van april 2009, peilde naar de kredietverstrekking tijdens het eerste kwartaal van dit jaar bij banken doorheen de eurozone. 43% van de betrokken instellingen verklaarde de kredietvoorwaarden te hebben opgetrokken. Hoewel dit lager ligt dan de ronduit verontrustende 64% van het laatste kwartaal van 2008, kan dit bezwaarlijk goed nieuws genoemd worden. Er worden met name extra onderpand en waarborgen geëist van de kredietinstellingen in de EMU.

Situatie in België

België vormt geen uitzondering op de algemene tendens. Volgens een rapport van de OESO van het gevoerde beleid in België hebben de bankinterventies in ons land weinig impact gehad op de kredietverlening aan bedrijven. Op 11 maart publiceerde Agoria, de sectorfederatie voor de technologische industrie in België, nog een enquête bij 140 van haar leden. Uit deze bevraging bleek dat krediet duurder is geworden, de voorwaarden strenger en de behandelingstermijnen langer. De impact is aanzienlijk voor bijna de helft van de gerespondeerde ondernemingen.

Voor het vierde kwartaal van 2008 becijferde FeFiK (Kenniscentrum voor Financiering van KMO’s) dat het aantal debiteuren en het toegekende kredietbedrag afnam. Volgens de Bank lending survey van de Nationale Bank van België zet deze trend zich door in het eerste kwartaal van dit jaar. In maart overtrof  het aantal terugbetalingen het aantal kredieten bijvoorbeeld, wat een netto inkrimping inhoudt van het kredietaanbod ten belope van 1.3 miljard euro.

Vraag en aanbod

Een terugval in het aantal kredieten kan op twee manieren verklaard worden. Aan de ene kant is het mogelijk dat banken, gezien de zware geboekte verliezen, hun wonden willen likken en minder wensen uit te lenen. De aanbodzijde van de kredietverlening valt met andere woorden stil. Zoals talloze ondernemers kunnen getuigen, en de toegenomen vraag naar extra waarborgen en garanties suggereert, is dit op zijn minst deel van het verhaal. Een verklaring aan de vraagzijde houdt echter eveneens steek. Ondernemingen zijn in crisistijd minder geneigd om nieuwe, zware leningen aan te gaan, waardoor het aantal leningen ook de diepte in gaat zonder dat er sprake is van een verstrakking langs de bankzijde. Een korte blik op het aantal kredietaanvragen in België bewijst dat dit laatste zeker en vast plaatsvindt. Het aantal kredietaanvragen van Belgische ondernemingen is sterk gedaald sinds het uitbreken van de crisis (zie figuur 1). Opvallend is dat de daling zich de afgelopen maanden veel uitgesprokener doorzet dan in de meeste andere Europese landen. De cijfers van de verstrekte leningen vallen dus ten dele toe te wijzen aan een verminderde belangstelling van ondernemerszijde. 

Figuur 1: Vraag naar leningen of kredietlijnen door niet-financiële vennootschappen

Leningen

Bron: Nationale Bank van België

Tezelfdertijd valt ook op dat de gehanteerde criteria strenger en strenger worden. Sinds medio 2007 al bespeuren Belgische vennootschappen een aanhoudende verscherping van de toekenningscriteria, met een dieptepunt in het laatste kwartaal van 2008. De verminderde kredietverlening valt aldus hoogstwaarschijnlijk toe te schrijven aan een mindere vraag én een strenger bankbeleid.

Figuur 2: Gehanteerde criteria bij het goedkeuren van leningen of kredietlijnen aan niet-financiële vennootschappen.

Rente

Bron: Nationale Bank van België

Toch ook goed nieuws

Samenvattend kunnen we aldus duidelijk stellen dat de kredietverlening gebrekkig blijft verlopen. De wonden die de bankencrisis heeft toegebracht, zijn geenszins volledig geheeld. Alle datamateriaal en uitgevoerde peilingen zijn overigens verzameld en uitgevoerd vooraleer de derde reddingsoperatie van KBC plaatsvond. Te verwachten valt dat dergelijk slecht nieuws voor de banksector weinig goeds betekent voor de kredietverstrekking aan onze bedrijfssector. Toch valt er ook een lichtpunt te bespeuren. Uit zowel de enquête van de ECB als de studie van de Nationale Bank van België verwachten kredietinstellingen geen verdere verstrakking van de voorwaarden voor bankleningen meer, zoals figuur 2 aantoont.

Bovendien zijn de rentetarieven op nieuwe kredieten sinds oktober 2008 al vijf maand in dalende lijn (op rekeningen-courant na), waarmee een einde gemaakt wordt aan de vrijwel aanhoudende rentestijgingen sinds begin 2006. Deze trend zet zich zowel in België als de rest van de muntunie door. Figuur 3 vat de rente-evolutie voor de Belgische bedrijfswereld samen.

Figuur 3: Rentetarieven voor bedrijfsleningen in België

Kredieten

Bron: Nationale Bank van België

Opeenvolgende interestverlagingen van de Europese Centrale Bank sijpelen met andere woorden langzaamaan door in de rentetarieven voor bankleningen. Gezien het verslechterde economische klimaat en de rentestructuur van de banken (die over het algemeen op langere termijn uitlenen dan ontlenen) komt deze doorsijpeling slechts gedeeltelijk en traag op gang. Desondanks vormt de dalende rente voor bedrijfskredieten een welkome positieve trend.