Koen Schoors deel 1: “Het plan Fortis”

Koen SchoorsKoen Schoors is professor economie aan de Universiteit Gent, de Katholieke Universiteit Leuven en de Vlerick Leuven Gent Management School. Zijn voornaamste onderzoeksdomeinen betreffen de bank- en financiewezen, bedrijfsfinanciering en buitenlandse directe investeringen. Daarnaast is hij Rusland-specialist en directeur van CERISE, een interdisciplinair onderzoekscentrum met focus op Rusland.

Koen Schoors haalde recent vaak de media met zijn opgemerkte visie rond de toekomst van Fortis. Hij lijkt ons dan ook de geknipte persoon om een gesprek te hebben over de bankencrisis in het algemeen en zaak Fortis in het bijzonder.

Wat vindt u van de nieuwe deal met BNP Paribas?

Allereerst vind ik het een goede zaak dat er überhaupt nieuwe onderhandelingen zijn gevoerd met BNP Paribas. Er werd van te voren gezegd dat de Franse bankgroep niets zou willen toegeven, maar op twee dagen tijd heeft men bekomen dat de hele verzekeringspoot binnen de Fortis-holding blijft en deze dus nog een toekomst heeft. Het huidige voorstel is dus alleszins te prefereren boven de status quo. Het zou nog beter zijn indien de overheid haar aandelen in Fortis Bank België ook zou inbrengen in de holding in ruil voor aandelen in de Holding.

Paribas was in de eerste plaats geïnteresseerd in de bank en niet zo zeer in de verzekeringstak van Fortis. De ruimte om te heronderhandelen was er ook al omdat ze geen aandelen, maar contant geld moesten neerleggen voor de verzekeringsactiviteiten. Liquide middelen zijn momenteel immers veel waard voor grootbanken.

Het is jammer dat de politiek vanaf de rechterlijke uitspraak een nogal defensieve houding aangenomen heeft. Terwijl heronderhandelingen met zowel Nederland als BNP Paribas opportuun zijn voor alle partijen hield men zich liever bezig met partijpolitieke spelletjes en het aanwijzen van schuldigen voor het hele debacle.

U spreekt over heronderhandelingen met de Nederlandse overheid.

De Nederlandse overheid zit ook met de handen in het haar. Een fusie tussen Fortis Nederland en ABN-Amro is verre van vanzelfsprekend, omdat deze banken gewoon weinig complementair zijn. Ze bieden gelijkaardige diensten aan aan hetzelfde cliënteel en hebben kantoren in dezelfde steden. Een fusie zou leiden tot hoge integratiekosten, een vermindering van de competitie in Nederland, en een verregaande afslanking van het kantorennet en personeelsbestand. En dit alles terwijl de gecreëerde meerwaarde twijfelachtig is.

Bovendien kan ABN-Amro perfect op eigen benen staan. Toen ABN-Amro opgeslorpt werd door Fortis, moest ABN-Amro haar KMO-activiteiten (de Hollandse Bankunie) verkopen uit concurrentie-overwegingen. Doordat de Europese Unie besloten heeft dat dit niet meer hoeft, kan ABN-Amro perfect zelfstandig blijven functioneren. Bovendien heeft Royal Bank of Scotland een groot deel van de rommelkredieten overgenomen van ABN-Amro, waardoor deze laatste een fundamenteel gezonde bank is geworden.

Kortom, de Nederlandse overheid is bereid tot nieuwe onderhandelingen rond Fortis Nederland.  Het ideale scenario voor de Nederlanders is, lijkt me, een hereniging tussen Fortis Nederland en Fortis België en een zelfstandig ABN-Amro. Vanuit Belgisch standpunt is dat ook optimaal, waardoor er zeker ruimte bestaat om tot een overeenkomst te komen. Andere kopers voor Fortis Nederland zullen overigens dun bezaaid zijn op dit moment.

Een hereniging tussen Fortis België en Fortis Nederland is dus niet uitgesloten?

Nee. Fortis België en Fortis Nederland passen als twee puzzelstukken in elkaar. Het was een geïntegreerde groep met sterke synergiëen die abrupt in tweeën is gezaagd, maar terug hersteld kan worden met minimale kosten. Zo hangt Fortis Nederland bijvoorbeeld sterk af van de back office en de kredietkraan vanuit België. Fortis Nederland heeft een liquiditeitstekort van ongeveer 66 miljard euro, heeft veel klanten, expertise en systemen verloren. In tegenstelling tot ABN Amro kan deze groep niet zelfstandig overleven.

Vanuit een operationeel standpunt is een samengaan tussen de Belgische en Nederlandse tak van Fortis bank en verzekeringen, zonder ABN Amro, de meest logische keuze. Het opbreken van de verzekeringstak en de banktak leidt tot een vernietiging van operationele waarde. Het zou bijvoorbeeld niet duidelijk hoe Fortis verzekeringen aan de man gebracht moeten worden indien het bankennetwerk overgenomen wordt door BNP Paribas, die ook actief zijn in de verzekeringswereld.

Over BNP Paribas gesproken; waar passen zij in dat plaatje?

Idealiter houdt Nederland ABN AMRO en brengt zij de andere Fortis onderdelen opnieuw onder in de Holding in ruil voor een participatie in de Holding. België kan hetzelfde doen. BNP Paribas kan dan later haar 75% in Fortis Bank België ruilen voor aandelen in de Holding en zo participeren in deze binationale groep, waardoor zij, naast de overheden van de Benelux de grootste minderheidsaandeelhouder wordt. Tegelijkertijd wordt BNP Paribas een optie gegeven worden om over drie jaar nog een aandelenpakket over te kopen (aan een voor hen aantrekkelijke prijs), waardoor ze later alsnog meerderheidsaandeelhouder kunnen worden. Op deze manier bestaat het perspectief om in te stappen in een stabiel concern met overheidsparticipaties en een duidelijke toekomst.

Dit houdt meer opwaarts potentieel in dan meteen meerderheidsaandeelhouder te worden van een lege schelp. Bovendien moeten zij nu minder kapitaal inbrengen, wat in deze tijden zeker een pluspunt is. Over drie jaar is het hopelijk heel wat makkelijker en goedkoper om kapitaal te vergaren dan dit nu het geval is.

Wat zullen de aandeelhouders van een dergelijk scenario denken?

De aandeelhouders winnen op lange termijn. Het voortbestaan van Fortis creëert ook voor hen meer opwaarts potentieel. Bij heronderhandelingen met Nederland en BNP Paribas bestaat de mogelijkheid dat zij een deel van hun verlies kunnen recupereren. Ik denk dan bijvoorbeeld aan de werknemers van Fortis die doorheen hun loopbaan aangemoedigd werden om deel te nemen aan allerhande aandelenplannen. Een groot deel van hun spaargeld is verdampt door de crisis en zij hebben dus zéér veel verloren. De oorspronkelijke deal met BNP Paribas bood hen weinig perspectief. Het voorstel dat momenteel op tafel ligt is een stap in de goede richting. De geschiedenis zal echter naar mijn mening oordelen dat er meer stappen genomen hadden kunnen worden en dat de overheid heeft nagelaten om een betere deal voor alle betrokkenen uit te werken.