Kerstshoppen doe je met verstand

Auteur: 
De Standaard

Opiniebijdrage van Caroline Ven (De Standaard, 30 november 2013)

Schande, roepen we als we de zware arbeidsomstandigheden bij just-in-time-leveranciers op tv zien. Maar als we snel en goedkoop een boek willen bestellen, vergeten we die uitroep al te snel, zegt  Caroline Ven.

Internet

De jaarlijkse eindejaarsstress staat voor de deur. De jacht op de cadeautjes is weer open. Vaak begin ik er — ook naar jaarlijkse gewoonte — veel te laat aan. Behalve de drukte van de familiefeesten moeten rond die tijd ook begrotingen worden opgemaakt en vervolgens goedgekeurd op raden van bestuur, activiteiten voorbereid voor onze leden en het personeelsfeest georganiseerd.

Gelukkig brengt het internet oplossingen — voor de cadeautjes dan toch. We hoeven ons niet meer te verplaatsen om alles in huis te halen. Een simpele tik op de tablet volstaat. Soms zelfs vandaag besteld, morgen geleverd. Een fantastische service en flexibiliteit, vaak zonder noemenswaardige meerprijs. Als consument varen we er op het eerste gezicht wel bij. De prijzen zijn laag, de keuze is ruim, de service flexibel. Iedereen gelukkig dus?

Elke nacht een halve marathon

Maar dan denk ik even aan de undercoverreportage van de Duitse zender ARD, die de zware arbeidsomstandigheden aan het licht bracht van diegenen die die 'fantastische service' achter de schermen rond moeten krijgen (DS 26 november). Want uiteraard ben ik niet alleen met mijn uitstelgedrag. De piek moet worden opgevangen door tijdelijke arbeidskrachten die al die bestellingen tijdig — bijna al dravend — uit de rekken moeten halen en liefst foutloos in de juiste verzenddoos stoppen. Goed voor haast een halve marathon, elke nacht.

Het was overigens niet de eerste keer dat zulke wantoestanden aan het licht werden gebracht. De concurrentieslag tussen bedrijven — vaak op mondiale schaal — naar de gunst van de consument is onverbiddelijk hard. De werknemers dreigen er soms de rekening voor te moeten betalen. Het is alvast positief dat misstanden aan de kaak worden gesteld en dat ertegen kan worden opgetreden. Met gevolg ook dat bedrijven zelf bijsturen om de negatieve publiciteit een halt toe te roepen. Denken we bijvoorbeeld aan grote kledingwinkelketens die onlangs een convenant tekenden om de werkomstandigheden van de ateliers in Bangladesh te verbeteren.

Empowerment

Maar zijn sommige wantoestanden dan alleen de verantwoordelijkheid van die bedrijven? Kunnen we als consument ook niet ons gedrag bijstellen? Hoe vaak wordt niet gezegd dat het internet en vooral sociale media tot een enorme empowerment hebben geleid van de consument? Prijzen kunnen gemakkelijk vergeleken worden en een gebrekkige kwaliteit wordt onverbiddelijk uitgesmeerd via sociale media.

Als we als consument botsen op zaken die niet stroken met onze waarden, hebben we zelf behoorlijk wat hefbomen in handen om het bedrijf te dwingen tot bijsturing. Het krachtigste wapen is ons koopgedrag. Als we vinden dat iedereen recht heeft op een behoorlijk loon en dat de werkdruk draagbaar moet zijn, dan moeten we misschien niet voor het product met de allerlaagste prijs kiezen. Of moeten we bereid zijn meer te betalen voor een snelle service. Zodat het bijvoorbeeld haalbaar wordt meer mensen in te zetten om het werk 's nachts rond te krijgen. Of dat de levertermijn weleens langer uitvalt.

Want daar knelt het schoentje. Bedrijven die niet kunnen of willen meegaan in de race naar steeds lagere prijzen en steeds meer flexibiliteit, dreigen te worden weggeconcurreerd. Een recente enquête door het Nederlandse Planbureau voor de Leefomgeving toont jammer genoeg aan dat de consument wel zegt duurzamer te willen consumeren, maar het uiteindelijk niet doet.

Gandhi

Wees zelf de verandering die je wilt zien in de wereld. In het verlengde van die beroemde uitspraak van Gandhi heb ik me voorgenomen dit jaar wat vroeger aan mijn aankopen te beginnen. Geen just-in-time deze keer, wat hopelijk niet enkel de stress voor mezelf, maar ook die voor de leveranciers wat kan verminderen. En misschien maak ik er zelfs een fijn uitstapje van om al wat van de kerstsfeer in de winkelstraten op te snuiven. Zo draag ik hopelijk een klein steentje bij tot het welzijn van iedereen die in deze periode wordt geconfronteerd met de razende werkdruk achter de schermen van de eindejaarsaankopen. Vele kleintjes maken hopelijk het verschil.

 © Corelio