Het timide beleid van de ECB

Enkele dagen geleden kwam het nieuws dat de Amerikaanse centrale bank voor 300 miljard dollar overheidsobligaties opkoopt. Daarnaast verdubbelde het aantal (herverpakte) hypotheekleningen op de balans tot een duizelingwekkend bedrag van 1.450 miljard dollar. De centrale bank brengt hierdoor extra geld in omloop (net zoals zou gebeuren door geld bij te drukken), waardoor de langetermijnrente kan afnemen en de economie gestimuleerd wordt. Ook Zwitserland en Japan creëerden geld op gelijkaardige manier. De ‘Bank of England’ besliste met unanimiteit om overheidsobligaties op te kopen voor 75 miljard pond.. Hoewel de crisis ook in de EMU voelbaarder wordt met de dag en de inflatieverwachtingen met de regelmaat van de klok worden teruggeschroefd, blijft de ECB een voorzichtiger beleid te voeren. Waarom?

Rentebeleid

Het rentebeleid van de Europese Centrale Bank is erg voorzichtig vergeleken met andere landen. In tegenstelling tot de VS (en Groot-Britannië in mindere mate) heeft de ECB met een forse vertraging gereageerd in haar rentebeleid. Ook nu nog houdt de ECB vast aan een rentevoet van anderhalf procent. Er bestaat een vreemde schroom om de interestvoet onder het huidige niveau te zetten binnen de ECB. Door de rentevoet (dicht) bij het nulpunt te plaatsen, zijn verdere rentedalingen immers uitgesloten en werkt het belangrijkste instrument van centrale bankiers niet langer. Dit lijkt de hoofdreden te zijn om de rentevoet op een onverantwoord hoog peil te laten, aldus Willem Buiter, een autoriteit in monetair-economische beleid, die het gevoerde beleid afdoet als nonsensicale voodoo-economie. De angst om te veel munitie te vroeg te verschieten, leidt tot inertie in dit geval.

Inflatieverwachtingen

Angelsaksische landen hebben flexibeler arbeids- en productmarkten, waardoor inflatieverwachtingen, eens gecreëerd, makkelijker in te dijken zijn. In continentaal Europe moet het monetair beleid extra voorzichtig zijn om de inflatie binnen de perken te houden. De consequenties van een ontsporing zijn immers groter. Dit laat de Fed en Bank of England toe om agressiever te reageren in crisistijd. Bovendien heeft de centrale bank in de eurozone enkel en alleen de taak om inflatie onder controle te houden (in tegenstelling tot Amerika waar maximale tewerkstelling eveneens een expliciete doelstelling is).

Gegeven de extreem lage inflatieverwachtingen lijkt een deflatie momenteel echter eerder aan de orde dan een ontsporing van de inflatie. Op 5 maart schatte de ECB een inflatieniveau van 0.4% voor 2009 en een inflatie van 1% in 2010. Gezien de doelstelling van de centrale bank om het inflatieniveau niet (zwaar) onder de 2% te laten zakken, waren forsere rentedalingen aldus aangewezen. Indien verdere rentedalingen niet volstaan om de inflatieverwachtingen rond de 2 procent te brengen, moeten andere opties open gehouden worden.

Niet onomstreden

Ook binnen de ECB gaan daarom stemmen op voor een radicaler beleid zoals in de VS, om op deze manier de inflatie dichter bij de 2 procentnorm te brengen. Athanasios Orphanidos, de vertegenwoordiger van Cyprus roept bijvoorbeeld al maanden op om de rente naar het nulpunt te brengen en meer geld in de eurozone te pompen. Hoewel vertegenwoordiger van een erg kleine lidstaat, heeft Euphanidos erg veel ervaring, onder meer in de Fed, en is hij één van de meest gerespecteerde leden binnen de ECB. Het gewaagde beleid van de Federal Reserve, en de dollardepreciatie als gevolg, zal alleszins de druk verhogen op de Europese Centrale Bank om gelijkaardige maatregelen te nemen.

Geen politieke unie

Het voornaamste bezwaar tegen het overkopen van schulden door de centrale bank in Europa is voornamelijk van praktische en politieke aard. Wiens overheidsschuld moet overgekocht worden door de centrale bank in een unie met 16 lidstaten? Het overkopen van pakweg Ierse of Spaanse hypotheekleningen ligt eveneens gevoelig omdat potentiële verliezen gedragen worden door de hele unie en niet enkel in de landen in kwestie. Deze kredietcrisis heeft de beperkingen van de Europese Unie op pijnlijke wijze blootgelegd. Het erg timide beleid van de ECB is daar een goed voorbeeld van.

Grafieken

Grafiek 1: Rentevoeten centrale banken

Rentevoeten centrale banken