Het Fortis-arrest: de kans om gemaakte fouten recht te zetten?

illustratieHet Fortis-arrest sloeg in als een bom. Alle beslissingen die de overheid rond Fortis nam op 3, 5 en 6 oktober waren niet rechtsgeldig, aldus het Brusselse hof van beroep. Zoals het er momenteel naar uitziet, zal de Belgische overheid alle rechtmiddelen uitputten om de uitverkoop van Fortis toch te laten plaatsvinden. Het risico van een alternatief wordt zwaar ingeschat. Er is toenemend bewijs dat de politieke wereld het gerecht probeerde te beïnvloeden bij haar beslissing. De krampachtige houding van de overheid is erg frappant. De verkoop aan BNP Paribas lijkt van levensbelang. Nochtans kan het vonnis gezien worden als een gouden om gemaakte fouten recht te zetten. De overheid niet in het minst kan een goede zaak doen omwille van het vonnis. Zij kan Fortis namelijk nationaliseren aan een spotprijs om later te verkopen met flinke winst.

Omstreden ontmanteling

De ontmanteling van Fortis aan BNP Paribas was van in het begin omstreden. Los van het feit dat het beslissingscentrum van een van ’s lands grootste banken verplaatst wordt naar het buitenland, werden aandeelhouders voornamelijk de dupe van deze verkoop. Zoals de algemene aandeelhoudersvergadering in Brussel duidelijk aan het licht bracht, voelen velen zich ronduit bedrogen. Daarvoor zijn diverse, te rechtvaardige, redenen aan te halen. De al te rooskleurige communicatie van de Fortis-top draagt zeker bij tot het gevoel van ontevredenheid. Daarbovenop werd de graaicultuur van topmedewerkers, gesymboliseerd door de riante vertrekpremies van Jean-Paul Votron en Gilbert Mittler, niet gesmaakt door de gedupeerde aandeelhouders. En dan is er de verkoop van BNP Paribas nog. Men kan aanvoeren dat de verkoop overhaast plaatsvond en op een erg ongelegen moment. De snelheid (of overhaastheid) waarmee de beslissingen genomen zijn en het gebrek aan overleg, vormen een bijkomend punt van frustratie. In het weekend van 4 en 5 oktober werd Fortis verkocht aan de Franse bankgroep zonder dat aandeelhouders daar veel inbreng in hadden.

Het is precies dat gebrek aan inspraak dat zowel belangenvereniging Deminor als advocaat Mischaël Modrikamen hebben aangegrepen om de beslissingen van de Belgische overheid juridisch aan te vechten. De rechtbank van Koophandel in Brussel vonniste dat de overheidsonderhandelaars geen geldig mandaat hadden om de verkoop door te drukken. Hiervoor was een buitengewone algemene vergadering van aandeelhouders noodzakelijk.

Geen reden tot paniek

Het arrest betreft zowel de verkoop van Fortis België aan BNP Paribas als Fortis Nederland aan de Nederlandse overheid. De meerderheid van de aandelen blijven evenwel in handen van de Belgische overheid. Dit houdt in dat, indien eventuele verdere juridische stappen het arrest niet alsnog herroepen, Fortis België nog steeds volledig in overheidshanden blijft. Vooralsnog blijft Fortis een staatsbank, waardoor spaartegoeden een hoge graad van bescherming genieten. Hierdoor zouden "bank runs", een massale terugtrekking van geld van ongeruste depositohouders, waarschijnlijk niet plaatsvinden, ondanks alarmerende berichten in tegengestelde zin. Bovendien heeft de groep staatsgaranties op leningen en is BNP Paribas verplicht om kredieten te verstrekken aan Fortis aan heersende marktprijzen. Klanten van Fortis hoeven zich dus geen zorgen te maken over het voortbestaan van hun bank op korte termijn. Er hebben zich overigens geen abnormaal grote geldafhalingen plaatsgevonden sinds het vonnis bekend is.

Weinig andere keuze dan een volledige nationalisering

De overheid zal waarschijnlijk procedurefouten inroepen om het arrest te herroepen en de verkoop te laten doorgaan. Indien deze niet aanvaard worden, zal een algemene aandeelhoudersvergadering op 12 februari beslissen omtrent de rechtsgeldigheid van de ontmanteling. Het is moeilijk te voorspellen welke beslissingen dan genomen zullen worden, maar een verwerping van de uitverkoop lijkt waarschijnlijk, gegeven het heersende ongenoegen. Het meest waarschijnlijke alternatief voor de verkoop aan BNP Paribas zal een volledige nationalisering zijn.

De Belgische overheid is kennelijk erg bevreesd voor dit scenario. Na Dexia zou het al de tweede grote bankgroep in staatshanden worden. Het gecombineerde balanstotaal van de twee banken bedraagt meer dan het viervoudige van het bruto binnenlands product. De tekorten van de regering lopen op en verdere kostelijke ingrepen in het financiële systeem dringen zich mogelijk op binnen afzienbare termijn. De vrees bestaat dat de overheid de financiële draagkracht heeft om Fortis te ondersteunen. De regering zal daarom slechts een kleine vergoeding veil hebben voor Fortis, zo een één euro per aandeel, aldus Daan Killemaes, hoofdeconoom van Trends. Indien het arrest niet herroepen wordt in beroep, zal de overheid echter geen andere keuze hebben dan over te gaan op een nationalisering.

Kansen op een nieuwe start

Ondanks alle risico’s is dit een uitgelegen mogelijkheid om gemaakte fouten recht te zetten. Het injecteren van overheidsgeld in de noodlijdende Fortisgroep was absoluut noodzakelijk en urgent. De uitverkoop aan Nederland en Frankrijk kon echter uitgesteld worden tot de markten gekalmeerd zijn en een betere prijs kon bedongen worden. Het bod van BNP Paribas van 1,60 euro per aandeel (waarbij de toxische producten van Fortis niet eens inbegrepen zijn) was bijvoorbeeld sterk onder de verwachtingen. Fortis Insurance, de verzekeringstak van de groep, is bijvoorbeeld voor een vriendenprijsje mee verkocht zonder dat die tak noemenswaardige problemen kende. Ook kan afgevraagd worden of de splitsing tussen België en Nederland überhaupt wenselijk is, gezien de veelgeroemde synergieën tussen beide groepen. Indien het vonnis niet herroepen wordt, verplicht de rechterlijke macht de overheid om van nul te herbeginnen.

Een volledige nationalisatie aan een aankoopprijs van één euro per aandeel en een uitverkoop aan betere voorwaarden na het uitwoeden van de crisis lijkt waarschijnlijk in dat geval. Eigenaardig genoeg zou de Belgische overheid hier op termijn financieel gunstig uitkomen. Als we vanuit een (zeldzame) nationalistische reflex rederenen, is dat alleszins te prefereren boven de huidige situatie. In plaats van koste wat kost de verkoop door te drukken (waarbij er zware schade aangericht wordt aan het vertrouwen in politiek en gerecht), zou de Belgische regering het geweer van schouder moeten veranderen. Zweden heeft begin jaren ’90 getoond dat een bankencrisis effectief aangepakt kan worden door tijdelijke nationaliseringen. Onze bovenburen hebben het Zweedse voorbeeld gevolgd en de Nederlandse tak van Fortis genationaliseerd. Er is geen reden waarom België moet achterblijven…