Het einde van de Amerikaanse overconsumptie?

Verkoopscijfers in de VS zijn al vijf maanden in dalende lijn. In oktober werd er daling van maar liefst 2,8 procent genoteerd. Alles wijst er op dat deze trend zal aanhouden. Een sterke, aanhoudende terugval in de binnenlandse consumptie heeft waarschijnlijk de zwaarste recessie sinds de grote depressie van de jaren ’30 tot gevolg. De naschokken zullen voelbaar zijn tot in België.

De motor van de wereldeconomie sputtert

Het is genoegzaam bekend dat Amerikaanse consumenten al decennia lang op (te) grote voet leven. Vergeleken met andere geïndustrialiseerde landen werd er nauwelijks gespaard en massaal geleend en schulden aangegaan. Dit was volstrekt onhoudbaar, maar ondersteunde de wereldwijde economie. In zekere zin, hadden de Verenigde Staten niet enkel een handelstekort doordat de consumptie zo hoog lag, maar ook doordat haar Aziatische en Europese handelspartners zo weinig consumeerden. De voorbije jaren fungeerde de VS als motor voor de wereldwijde economie. In de afgelopen vijf jaar was het land voor 60 procent verantwoordelijk zijn voor de wereldwijde groei, aldus Stephen Roach van Morgan Stanley. De sterke binnenlandse consumptie was hier zeker en vast debet aan. Deze motor begint nu evenwel te sputteren en zelfs tot stilstand te komen. De aanpassing van het Amerikaanse consumptieniveau lijkt er aan te komen. Deze aanpassing is noodzakelijk, maar zal desalniettemin pijnlijk zijn, ook voor Europa.

Oorzaken van de terugval

Nouriel Roubini, econoom aan de universiteit van New York ziet maar liefst twintig redenen waarom het steil bergafwaarts zal gaan met de Amerikaanse private consumptie. We zetten er een aantal op een rijtje. De voorbije jaren hebben gezinnen té veel geconsumeerd, waardoor de schuldenlast spectaculair is toegenomen. De verhouding tussen het beschikbare inkomen tot de schuldenlast is opgelopen van 70% in 1990 tot 140% in 2008. Deze schuldenlast is moeilijk te dragen omdat banken duurdere kredieten aanrekenen aan hun cliënten. Het is nauwelijks in te denken dat deze schuldenlast nog verder zal oplopen. Banken houden momenteel immers de knip op de portefeuille. Zowel de prijs als de beschikbaarheid van kredieten is toegenomen. Bovendien leden velen een enorm waardeverlies op de huizen- en aandelenmarkt, heeft het consumentenvertrouwen een dieptepunt bereikt en neemt de werkloosheid hand over hand toe.

Gevolgen voor de VS én de rest van de wereld

Veel Amerikaanse gezinnen zitten met andere woorden compleet aan de grond en zijn verplicht om hun consumptiepatroon aan te passen. Het tijdperk van goedkoop lenen, zij het in de vorm van hypotheekleningen, kredietkaarten of autoleningen en dergelijke meer, is ook ten einde gekomen. De terugval in consumptie is in de eerste plaats slecht nieuws voor de VS. Om het spaarniveau terug te brengen tot het niveau van een tiental jaar geleden (6% van het BBP), moet consumptie dalen met ongeveer één biljoen dollar (een bedrag met 13 nullen!). Deze overgang zal gepaard gaan met een scherpe inkrimping van het BBP en de zwaarste crisis sinds Wereldoorlog Twee veroorzaken. Een zware crisis in de voormalige trekker van de wereldeconomie zal evenwel ook wereldwijde gevolgen hebben. Europese export, consumentenvertrouwen, aandelenkoersen en investeringen zullen allemaal te lijden hebben onder een Amerikaanse recessie. Net zoals de kredietcrisis zelf zal de recessie haar oorsprong kennen in de Verenigde Staten, om daarna snel over te slaan op de rest van de wereld. Het is te hopen dat de aanpassing van het consumptieniveau zich geleidelijk en zo pijnloos mogelijk zal voltrekken.