Het deflatiebeest te lijf

De recente turbulentie rond KBC vormde en nieuwe, beangstigende episode in het vervolgverhaal van de financiële crisis hier ten lande. In de dagen van hoogspanning rond Vlaanderens meest prestigieuze bankinstelling kwam Nouriel Roubini de internationale goegemeente mededelen dat de financiële crisis in de komende weken en maanden alleen maar erger zal worden. Roubini is prof economie aan New York University en drijvende kracht achter de website RGE Monitor maar bovenal bekend als Dr. Doom, de man die de ineenstorting van de voorbije periode vrij nauwkeurig voorspelde maanden vooraleer de hel echt losbarstte.

 

Rol van autoriteiten

Of Roubini, en andere doemdenkers die ondertussen, ook hier ten lande, op zijn kar sprongen, gelijk krijgen, hangt vooral af van de autoriteiten en meer bepaald van het antwoord op vraag of zij al dan niet de zich snel ontwikkelende deflatiespiraal kunnen ombuigen. In de VS schuift men allicht in de komende weken reeds het territorium van dalende jaarinflatie binnen; de eurozone zal met enkele maanden vertraging volgen. Deflatiebestrijding is op de eerste plaats de verantwoordelijkheid van de centrale banken maar parallelle actie vanuit de budgettaire hoek dringt zich ook op. Het goed begrip rond deze ontwikkelingen en noodzakelijkheden lijkt in de VS verder gevorderd dan in Europa.

Waarom deflatie pijn doet

Waarom is de bestrijding van deflatie zo cruciaal? In essentie omwille van twee redenen. Ten eerste, consumenten en investeerders tonen, verteerd als ze zijn vandaag door onzekerheid en geïncasseerde verliezen, grote aarzeling ten aanzien van nieuwe bestedingen. Het perspectief van dalende prijzen, zijnde deflatie, zal die aarzeling enkel maar vergroten daar alzo de verwachting gevoed wordt dat men de beoogde bestedingen in de (nabije) toekomst goedkoper kan doen. Het onvermijdelijke gevolg van zo’n verwachtingspatroon is dat de recessie verder uitdiept. Verder terugvallende economische activiteit vertaalt zich onvermijdelijk in nieuwe verliezen bij de banken, wat dan weer een nieuw rondje financiële crisis dichterbij brengt.

Ten tweede, dalende prijzen maken uitstaande schuld zwaarder om dragen. Net zoals inflatie verlichtend werkt voor particulieren en ondernemingen (en overheden!) met schulden, zo verhoogt deflatie de reële schuldenlast, zelfs bij gelijkblijvende schuld in nominale cijfers. Het spreekt voor zich dat zulk een evolutie ook weer onvermijdelijk leidt tot bijkomende verliezen voor de financiële instellingen. Kortom: financiële crisis, recessie en deflatie vormen drijvende krachten achter een helse negatieve vicieuze cirkel voor het economisch bestel. Het zg. verloren decennium van Japan op het einde van de 20ste eeuw had alles met dat moordende trio te maken.

Voorbeeld uit de VS

Onder leiding van voorzitter Ben Bernanke ziet de Federal Reserve Board (Fed), de Amerikaanse centrale bank, dat deflatiegevaar recht in de ogen. Zijn houding ten aanzien van deflatie bezorgde hem al de bijnaam Helicopter Ben maar stilaan leert de wereld dat men die bijnaam eerder respectvol dan wel lichtjes smalend dient uit te spreken. Op 16 december 2008 besliste de Bernanke-Fed niet enkel om haar beleidsrente in essentie naar nul te brengen maar ook om haar pallet aan beleidsmaatregelen breed open te trekken. Zodoende wil de Fed vermijden dat men in de strijd tegen het deflatiebeest ongewapend langs de kant moet als gevolg van die 0% rente.

Aarzelende reactie in Europa

De Europese Centrale Bank (ECB) volgt, maar aarzelend. Recent bracht de ECB haar beleidsrentevoet van 2,5% naar 2%. Laten we duidelijk wezen: met deze 2% zit de ECB nog altijd minstens 50 basispunten te hoog. ECB-president Jean-Claude Trichet liet tegelijk weten dat de ECB niet zal aarzelen om haar toevlucht te nemen tot andere beleidshendels dan wel het loutere rentebeleid indien de omstandigheden dit zouden vereisen. Hoorde ik daar iemand Hélicoptre Jean-Claude fluisteren?

Belang van kredietverlening

De acties van de centrale banken alleen zullen echter niet volstaan om het deflatiebeest echt terug in de kooi te krijgen. Van wezenlijk belang daarvoor is dat de motor van de banken terug aanslaat zodat de kredietverlening op peil kan blijven. Om dat te bereiken moet aan diverse voorwaarden voldaan zijn. Versterking van de balansstructuur van de banken vormt één van de noodzakelijke voorwaarden daartoe. Om dat doel te bereiken moet het eigen vermogen van de banken verhoogd worden en/of de bron van continue verliezen, de zg. toxic assets, minstens gedeeltelijk weggenomen te worden. Vergeten we niet dat toen deze financiële crisis begon het wereldwijde bankwezen grosso modo over 2500 miljard dollar aan eigen vermogen beschikte. De verliesteller voor de banken staat vandaag op 1200 à 1300 miljard dollar. De helft van het eigen vermogen van het internationale bankwezen ging dus op anderhalf jaar tijd in verliesrook op.

Alles wijst erop dat president Obama en zijn economisch team met een groots plan in de richting van versterking van de balansstructuur van de Amerikaanse banken zullen op tafel komen. Prima, heel de wereld vaart wel met krachtig optreden in wat nog altijd veruit de grootste economie van de wereld is. Maar Europa moet wel goed bij de les blijven. Een grootscheepse Amerikaanse actie om het bankwezen aldaar terug op de rails te zetten, betekent immers dat Europa niet kan achterblijven met ingrijpende maatregelen naar de balansstructuur van haar banken toe. Zoniet dreigen alle Europese banken met nog zwaardere financieringsproblemen geconfronteerd te worden dan vandaag al het geval is.