Geen groei meer

Auteur: 
De Tijd

Column van Caroline Ven (De Tijd, 21 oktober 2015)

’Ooit stopt de economische groei. Dat is geen mening maar een wetmatigheid uit de fysica.’ Die uitspraak is me bijgebleven na een lang en erg interessant gesprek met een ingenieur. Overigens geen cultuurpessimist. De man is gespecialiseerd in onderzoek naar heel wat baanbrekende innovaties.

Voor een econoom zoals mezelf klonk dat echter tamelijk deprimerend. Ik herinner me uit mijn opleiding enkel het vak groeimodellen en conjunctuuranalyses rond een potentieel groeitempo. Stagnatie was een tijdelijk fenomeen. Een aberratie van slecht beleid of het gevolg van zeepbellen.

Welvaart

De welvaartseconomie bestudeert hoe we meer welzijn kunnen bereiken dankzij meer welvaart, en dus groei. Dus het mag toch niet dat het stopt? Er moet toch nog veel meer mogelijk zijn? We hopen toch allemaal er nog op vooruit te kunnen gaan, meer comfort te hebben, langer en gezond te kunnen leven?

Elk bedrijf, elke organisatie en niet in het minst ons hele socialezekerheidssysteem is geënt op groei. Al is het om te kunnen blijven voortbestaan. Groei is ook nodig vanuit maatschappelijk oogpunt. Het vergemakkelijkt de keuze om met elkaar te delen. Zonder groei wordt het draagvlak voor solidariteit kleiner. We riskeren dat landen hun toevlucht nemen tot protectionisme en een revival van nationalisme.

De huidige migratiestromen zullen nog veel omvangrijker worden als de groei in meer landen stilvalt. Je kan de huidige geopolitieke situatie bezwaarlijk stabiel noemen, maar wat staat ons te wachten als de groei mondiaal echt structureel stilvalt?

Het is echter niet omdat groei wenselijk is, dat ze vanzelfsprekend is. Heel wat landen kampen sinds de financiële crisis nog steeds met een achterstand in investeringen, en het groeipotentieel is structureel teruggevallen. Voor de eurozone wordt zelfs gevreesd voor een Japan-scenario met een lange periode haast zonder groei, zonder noemenswaardige inflatie en lage tot negatieve rentetarieven.

Grondstoffen

Maar dat is klein bier vergeleken met de beperktheden die de planeet ons oplegt. De wetten van de fysica. Mits de nodige investeringen, voortgezette innovatie en de juiste beleidsprioriteiten zal de energieschaarste mogelijks zelfs nog voor onze generatie opgelost zijn. Hernieuwbare energiebronnen worden steeds performanter en goedkoper. Ook zonder de overdreven subsidiëring van de eerste generatie zonnepanelen waar Jan Modaal nu voor de kostprijs dreigt op te draaien.

Materialen, edele metalen en andere grondstoffen zijn echter eindig. Uiteraard kan er efficiënter mee worden omgesprongen dan toen ooit de ontginning ervan oneindig leek. Maar ooit stopt het.

Ook geopolitiek is dit een belangrijk gegeven. Heel wat zeldzame aardmaterialen komen uit niet de meest stabiele landen of regimes. Daarom is het belangrijk dat economen bewust worden van de limieten van wat de aarde te bieden heeft.

Recyclage

Wat wij vroeger zomaar in een stort kieperden en nadien begroeven onder een hoop zand, wordt vandaag opnieuw opgegraven. Afvalstorten van weleer worden bronnen van materialen én van energie. Het is hoopgevend dat dit kan en dat er door de aandacht die aan zulke projecten wordt gegeven ook bewustwording ontstaat bij de bredere bevolking. Grondstoffen zijn schaars, ga er zorgvuldig mee om.

En dan hoop ik stilletjes dat we, dankzij technologische doorbraken die de efficiëntie verhogen én dankzij nog meer doorgedreven recyclage, als economen nog wel enkele tientallen generaties ons gelijk zullen halen van de ingenieurs. We kunnen nog groeien, we gaan er nog op vooruit. Maar de kwaliteit van die groei is de maatstaf voor de kwantiteit die we de generaties na ons gunnen.

CAROLINE VEN

Copyright © 2015 Mediafin. Alle rechten voorbehouden