Denk vooruit, de toekomst begint vandaag!

Stel: je weet vandaag met 100% zekerheid dat tegen 2030 de helft van alle huidige taken door computers en robots zullen worden uitgevoerd. Het gaat om alle jobs en functies waarvan de onderzoekers Osborne en Frey (Oxford University) in 2013 berekenden dat hun kans op automatisering boven de 50% ligt: telemarketeers, machinisten, accountants…  

Zou deze informatie invloed hebben op de beslissingen die je vandaag neemt als student, werknemer, ondernemer of beleidsmaker? 

Succes

Ik mag hopen van wel. Ons succes van morgen hangt samen met beslissingen die we vandaag nemen. “De enigen die geld verdienden aan ‘gisteren’ zijn de The Beatles”, grapte Chris Van Doorslaer na zijn verkiezing tot Manager van het Jaar eerder deze maand. Om succesvol te zijn moet je vooruitkijken en vooruitdenken op de toekomst. Dat geldt ook op persoonlijk vlak. Neem bijvoorbeeld opleidingskeuzes. Een opleiding tot rijinstructeur in het vooruitzicht dat wagens steeds autonomer functioneren, biedt niet te veel kansen op werk in de toekomst. 

Maar die zekerheid over de toekomst hebben we toch niet, hoor ik u denken? Helemaal mee eens. Het is echter een misvatting dat we zekerheid over de toekomst nodig hebben om onderbouwde langetermijnbeslissingen te kunnen nemen. Die zekerheid zal er nooit zijn.

Zelfrijdende wagens

Neem terug het voorbeeld van zelfrijdende wagens. Ik kan niet voorspellen wanneer een dergelijke wagen de norm zal zijn. Volgens de constructeurs zien we ze over minder dan vijf jaar op onze wegen rondtoeren, volgens anderen duurt het nog zeker dubbel zo lang.

Maar zelfs als het nog twintig jaar duurt: tegen dan staan mijn kinderen nog maar aan het begin van hun carrière. Ik hoef niet te weten wanneer een geautomatiseerde mobiliteit een feit is, om vandaag in te zien dat een opleiding tot rijinstructeur een risico inhoudt. Dus houden we best rekening met mogelijkheden om gemakkelijk een zijstap te maken. 

Toekomstdenken

In de openheid over hoe de toekomst zich precies ontplooit, ligt het grote verschil tussen toekomstvoorspelling en toekomstdenken. Het eerste gaat uit van één mogelijke toekomst en tracht die vandaag al te zien.

Het tweede gaat uit van verschillende scenario’s en denkt door op mogelijke gevolgen van veranderingen die we vandaag al opmerken. Dit vooruitdenken is meer dan ooit nodig in tijden van versnelde verandering. Levenslang leren en wendbaarheid zijn dan wel de nieuwe speerpunten van de arbeidsmarkt, mensen kunnen niet van de ene dag op de andere nieuwe vaardigheden aanleren. En dus loont het om vandaag al beslissingen te nemen met oog op de toekomst.

Meer nog dan bij individuele beslissingen moeten we dergelijke denkoefeningen als maatschappij doen. Bouw- en mobiliteitsprojecten, het onderwijs, klimaatambities en investeringen in de economie vragen bij uitstek een toetsing aan de toekomst.

Robotisering en automatisering zullen op elk van deze domeinen een diepgaande invloed hebben: van de vaardigheden die onze kinderen nodig zullen hebben om met robots samen te werken tot onze ruimtelijke ordening.  Het is geen toeval dat de gevolgen van de ‘high tech society’ vandaag centraal staan op de agenda van het World Economic Forum, waar deze dagen ‘s werelds invloedrijkste personen en organisaties doordenken op de toekomst.

Lessen

We kunnen wel wat leren van de opzet van het Wereld Economisch Forum. Er staat een toekomstgerichte vraag centraal, die niet alleen door politieke leiders maar door mensen met diverse expertises beantwoord wordt: academici, ngo’s, religieuze leiders, vakbondsorganisaties,... De wereld is dan ook te complex geworden om alleen aan politici over te laten.

Davos is de toepassing van het 'Open Source'-model op maatschappelijke uitdagingen. Open source software expert Erik Raymond stelde – vrij vertaald – dat je, om problemen op te lossen, meer ogen nodig hebt. Hij bedoelde dat we tot meer innovatie in staat zijn als we meer mensen en hun expertises samenbrengen.

Een mooi voorbeeld daarvan is hoe NASA tot een model kwam dat zonne-erupties voorspelde. Die zijn gevaarlijk voor mens en machine in de ruimte. Ondanks vijfendertig jaar eigen onderzoek kreeg NASA geen vat op dit natuurfenomeen. Tot ze het probleem via een open webplatform aan de wereld voorlegde en een gepensioneerde specialist in radiofrequenties met een oplossing kwam. Met zijn model kan NASA deze erupties vandaag met 85% zekerheid op voorhand voorspellen.

Laat ons ook in België wat vaker met meer ogen naar gedeelde uitdagingen kijken. Zoals de toekomst van onze werkgelegenheid, de mobiliteit en de economie in een wereld die steeds verder ‘getechnologiseerd’ wordt. Laat digitale wizards in gesprek gaan over diverse scenario’s met politici, economen, psychologen, artiesten, jongeren, filosofen en laat hen vandaag aanbevelingen voor morgen formuleren. De toekomst begint immers vandaag en niet over twintig jaar.