Deflatoire solden

illustratieHet zijn hoogdagen voor de middenstand en de distributie. De solden lopen goed. Maar ook op de financiële markten blijft de uitverkoop doorgaan. Dat uit zich onder meer in het bedrag dat inmiddels door de kredietcrisis in rook is opgegaan en de kaap van 3.000 miljard dollar heeft geslecht. Maar, zijn dat echte verliezen of gaat het om puur boekhoudkundige afschrijvingen? Hoeveel is reëel en wat zit daar dan achter? Een bedrag van 3.000 miljard dollar staat gelijk aan 12 miljoen huizen van 250.000 dollar. Dat kan tellen.

Opbrengsten van de vastgoedbubble

Zoals inmiddels wellicht bekend, is een groot deel van de verliezen rechtstreeks gerelateerd aan de hypotheekmarkt in de VS. Tot 2006 boomde die als nooit tevoren. Veel geld dat naar de woningmarkt vloeide, verdween in de zakken van verkoopmakelaars, adviseurs en bouwfirma’s wiens orderboeken uitpuilden. Maar ook zakenbanken en hefboomfondsen mochten niet klagen. Dankzij de hypotheekballon kregen ze hun exotische Asset Backed Securities en Collateralized Debt Obligations vlotjes gelanceerd. Heel wat van deze gesecuritiseerde producten zijn gekoppeld aan minderwaardige kredieten (sub-prime) die nu de grootste klappen krijgen toebedeeld.

Die securisatie bezorgde medewerkers van financiële instellingen duizelingwekkende bonussen. In 2005 werd bij Goldman Sachs alleen al voor een bedrag van 10 miljard dollar aan bonussen uitbetaald. Voormalige topman en huidig uittredend minister van Financiën Henry Paulson ving in dat jaar 38 miljoen dollar. Daarmee was Paulson op het einde van zijn ambttermijn als minister van Financiën feitelijk op zoek naar geld dat hij destijds aan zichzelf en zijn medewerkers heeft uitgekeerd. Een bedenkelijke situatie als je weet dat sinds het uitbreken van de kredietcrisis in de VS alleen al 300 hypotheekverstrekkers en 20 banken de boeken moesten neerleggen. De afschrijvingen op hypotheekgerelateerde producten doen pijn en zijn over de gehele wereld verspreid.

Boekhoudkundige en reële waardeverminderingen

Uiteraard zijn deze afschrijvingen in de boeken van financiële instellingen grotendeels boekhoudkundig en daarom nog niet definitief verloren. Het zijn waardeverminderingen op producten waarvoor momenteel geen markt bestaat. Zolang het vertrouwen in de markt niet is hersteld, is er geen waardering mogelijk. Het ziet er echter niet naar uit dat daar meteen verandering in komt. Momenteel staan in de VS ongeveer 4,5 miljoen huizen te koop en de prijzen blijven dalen. In afwachting van solvabele kopers staat voor ongeveer 1.000 miljard dollar aan waarde te rotten. Zo iets moet op de een of andere manier tot uiting komen in de waarde van het papier waarin de hypotheekleningen op die huizen verpakt zitten als beleggingsproducten. Duizend miljard dollar is nog altijd een heel pak minder dan de 3.000 miljard die boekhoudkundig werden afgeschreven. De zogenaamde ‘mark-to-market’ dwingt banken ertoe om bij het opstellen van hun kwartaalresultaten de reële marktwaarde op te nemen. De versoepeling die door de autoriteiten eind vorig jaar werd ingesteld, geeft wat meer tijd maar belet net dat nog steeds heel wat papier tegen marktwaarde in de boeken moet worden opgenomen. Gelukkig zijn niet alle afschrijvingen definitief verloren.

Vrees voor bijkomende afschrijvingen

Maar hoe langer hoe meer lijkt het erop dat men ook niet te veel ijdele hoop moet koesteren. Elk kwartaal verloopt papier waarvan de waarde voorgoed verloren gaat. Problematisch is en blijft dat heel wat papier onlosmakelijk is verbonden met de prijzen van de huizen in de VS en die zullen niet meteen terug op het niveau van de piek van 2006 komen te liggen. Zolang dat niet gebeurt, blijven de waardeverminderingen zeer reëel. Daarbovenop komen verliezen die niets van doen hebben met de huizenmarkt in de VS. Wereldwijd ging er inmiddels op de beurzen voor 23.000 miljard dollar aan waarde verloren. Er zijn de niet-hypotheekgerelateerde afschrijvingen op papier van Lehman Brothers die wereldwijde oplopen tot in de honderden miljarden dollars. Half december tuimelde de Madoff piramide omver en kwam voor 50 miljard dollar fraude aan het licht. Verwacht wordt dat tal van hefboomfondsen er in 2009 het bijltje zullen bij leggen. De wereldwijde krimp in de reële economie zal zich in de gehele financiële sector vertalen in bijkomende afschrijvingen op consumentenkredieten, investeringskredieten en zelfs hoogwaardig hypotheekpapier. Ook wordt gevreesd dat dit gevolgen zal hebben voor de markt van de kredietverzekeringen (Credit Default Swaps). Een faillissement van General Motors, bijvoorbeeld, zou op deze markt een ware schokgolf veroorzaken. De deflatoire spiraal is aldus nog niet ten einde.

‘Coming down to earth’

Dit proces van zogenaamde 'deleveraging', wat letterlijk zoveel betekent als het terugdraaien van te hoge schuldposities, brengt de economie terug met beide voeten op de grond. Dit terugdraaien werkt sterk deflatoir in op de prijzen van aandelen, activa, grondstoffen… en finaal op de waarde van alle producten. Dat is wat we vandaag elke dag zien gebeuren. De grote solden met een nooit geziene uitverkoop zijn volop aan de gang. Positief is dat we al een heel stuk van de weg hebben afgelegd. Het proces dat we doormaken is ook een stuk uitzuivering. We keren terug naar normale schuldniveaus, prijzen, waarderingen… Ook de bonussen komen down to earth. Hopelijk voor hem heeft Henry Paulson zijn geld destijds niet in financials belegd.