De wereld in financiële crisis. Systeemschok of correctie van jeugdzondes?

Halen Osama Bin Laden en Al Qaeda met ruim zes jaar vertraging dan toch hun slag thuis? Er kan immers weinig twijfel over bestaan dat met name de aanslagen van 9/11 in belangrijke mate tot bedoeling hadden het financiële systeem van de wereldeconomie recht in het hart te raken.
Deze dolksteek zou, aldus de Al Qaeda-redenering, een grote crisis in het door de Amerikanen georchestreerde kapitalisme veroorzaken en zodoende bijdragen aan de wereldwijde verspreiding van de Islam en de boodschap van Allah.

Sedert augustus van dit jaar zitten de internationale geld- en kapitaalmarkten stevig in de greep van een crisis die (al te vaak en te simplistisch) vereenzelvigd wordt met excessen samenhangend
met Amerikaanse rommelhypotheken (subprimes). Ten gronde gaat het hier echter om de eerste crisis van de financiële markten new look. Met dit laatste bedoelen we de financiële markten waarop securisering (bv. het belichamen van risico's in verhandelbaar papier) en derivaatproducten (opties, swaps, etc.) een erg belangrijke rol zijn gaan spelen. Zowel het principe van de securisering als dat van de derivaatproducten vormen op zich erg verdienstelijke en nuttige financiële innovaties. Het liep de voorbije jaren echter wat uit de hand.

De stormachtige ontwikkeling van die tendens tot securisering en van de meest exotische derivaatproducten kan onmogelijk los gezien worden van het monetair beleid gevoerd door de belangrijkste centrale banken van de wereld gedurende de voorbije vijftien jaar. Voorkoming van het gevreesde deflatiescenario à la Japan speelde een erg belangrijke rol in die uitstippeling van de monetaire koers.


Het sterk expansieve monetaire beleid van vooral de Amerikaanse Federal Reserve Board zette direct en indirect de markten aan tot het verhogen van leverage, d.i. het ontlenen van middelen om alzo nog intenser aan de securiserings- en derivatenbonanza te kunnen participeren. Vanuit de markten leefde duidelijk de verwachting dat de autoriteiten wel zouden ingrepen als het schip van de leverage en de speculatieve excessen zou gaan kapseizen. De overheden kregen dit probleem van moral hazard of moreel risico niet echt onder controle. Onder impuls van de hierboven kort geschetste dynamiek ging het dan van kwaad naar erger op de geld- en kapitaalmarkten.

De opkuis van de lijken die zich alom in de kasten bevinden, kondigt zich als behoorlijk moeilijk aan, niet in het minst omwille van twee aan elkaar gerelateerde factoren. Ten eerste, voor vele van de exotische producten die in de financiële sfeer in het recente verleden tot ontwikkeling kwamen, bestaat vandaag niet echt meer een prijs zodat verliezen door te slikken op die producten in portefeuille zelfs bij benadering nauwelijks te calculeren vallen. Ten tweede, het valt erg moeilijk te bepalen wie met welke verliezen in zijn of haar buidel zit. Dit laatste gegeven maakt het voor de monetaire autoriteiten dan weer extra moeilijk om tot adequate ingrepen te komen. Ondertussen begint de negatieve impact van de financiële crisis zich ook te laten voelen in de reële economie van groei, tewerkstelling en investeringen.


Download de nota [PDF, 36 blz., 323kb]