De toekomst is flexibel

Auteur: 
De Tijd

Column van Caroline Ven (De Tijd, 20 mei 2015)

Geef toe, als we vandaag terugkijken naar hoe we sommige zaken 25 jaar geleden nog deden, kunnen we een glimlach amper onderdrukken. Dan heb ik het nog niet over de mode... Mijn eerste computer was eigenlijk de naam tikmachine amper waardig, grafieken werden gemaakt in een rekenprogramma maar konden niet op het scherm worden weergegeven, de matrixprinter had net plaatsgemaakt voor een inkjet in zwart-wit en mijn abonnement op het openbaar vervoer was een kartonnen kaart met een geniete foto erop.

Destijds had niemand verwacht wat vandaag de dag allemaal doordeweekse technologie is geworden. Dat ondervond ik vorige herfst, toen ik me had voorgenomen opnieuw te gaan tennissen, een sport die ik als tiener graag deed. Mijn racket van weleer bleek niet alleen helemaal uit vorm, het was vooral loodzwaar vergeleken met de technische hoogstandjes van nu. Gelukkig had ik wijselijk toch maar een nieuw exemplaar gekocht voor de eerste les, of men zou er in de club nog over aan het praten zijn.

Toekomst voorspellen

Soms is het goed achteruit te kijken om beter te begrijpen hoe ingrijpend de technologie, maar ook ons maatschappijmodel in relatief korte tijd is geëvolueerd. Laten we die ervaring even omdraaien. Denken we echt dat we ons vandaag een realistisch beeld kunnen vormen van hoe de samenleving en technologie er binnen pakweg vijftien of twintig jaar zullen uitzien? Natuurlijk niet. Voorspellingen hebben de neiging tendensen uit het verleden door te trekken naar de toekomst. Zo steken de meeste econometrische modellen in elkaar: patronen herkennen en die voortzetten. Dat is wat het Planbureau weer eens heeft gedaan in zijn middellangetermijnvooruitzichten. Het kreeg er in deze weekendkrant al terechte kritiek voor van Geert Noels.

Als het recente verleden ons iets zou moeten hebben geleerd, is het dat veranderingen zich vaak erg plots en ingrijpend manifesteren. Disruptief is daar het modewoord voor, maar het is niet van vandaag: de autobouwer Ford verwees destijds al naar de snellere paarden die de consument wilde. De toekomst laat zich niet vatten door patronen uit het verleden door te trekken.

Megatrends

Met Vlaanderen in Actie had de vorige Vlaamse regering de ambitie Vlaanderen te laten uitmunten in innovatie, duurzaamheid en een warme samenleving. Het kalf is evenwel verdronken in een moeras van goedbedoelde, versnipperde initiatieven. Tot opluchting van velen wil de nieuwe Vlaamse regering het over een andere boeg gooien. Er wordt naarstig gewerkt aan een ‘transversale beleidsnota waarin zal worden verduidelijkt hoe ze haar langetermijnbeleid zal verwezenlijken’. Daartoe werden al voorspellingen gemaakt van megatrends tot 2050.

U merkt allicht al dat de alarmbellen luid rinkelen bij mij. Geen probleem met het identificeren van megatrends. We ondernemen zelf ook acties om onze bedrijfsleiders meer alert te maken voor langetermijnuitdagingen in onze samenleving. Maar megatrends laten zich net niet in voorspellingen vatten. Het moet ons aanzetten om na te denken over scenario’s. Want een megatrend kan tot totaal verschillende uitkomsten leiden, afhankelijk van de context, de technologie of gewoon de menselijke reactie erop.

Veranderingen gaan snel en de mondialisering maakt dat ze van overal kunnen komen. Daarom hebben we meer dan ooit nood aan aanpassingsvermogen, weerbaarheid, vertrouwen in eigen kunnen en de durf ervoor te gaan. Als de overheid dus een fundamentele bijdrage wil leveren over hoe onze toekomst er in 2050 beter zal uitzien dan vandaag, gedraagt ze zich het best meer als een ondernemer dan als een manager. De visie en de richting van waar we als samenleving voor staan, moeten duidelijk worden gesteld. Maar we blijven als economie en samenleving het best flexibel genoeg om in te spelen op nieuwe wendingen en ontwikkelingen, niet het minst technologische die vandaag misschien nog ondenkbaar zijn.

Copyright © 2015 Mediafin. Alle rechten voorbehouden.