De terugkeer van Paul Volcker

 De terugkeer van Paul Volcker op de politieke scene in Washington doet vragen rijzen omtrent de positie van huidig minister van Financiën Timothy Geithner. Sinds het aantreden van Geithner had Volcker zich steeds, schijnbaar van op de zijlijn, kritisch geuit over diens aanpak ten aanzien van de grote spelers op Wall Street.

Splitsing bankactiviteiten


Paul Volcker, die in de jaren tachtig voorzitter was van de Amerikaanse centrale bank, pleit al langer voor een afsplitsing van traditionele commerciële bankactiviteiten en meer risicovolle afdelingen die handelen in aandelen en participeren in hefboomfonsen of private equity groepen. Zijn voorstellen gaan een heel stuk verder dan wat de Obama administratie tot op heden heeft aangedurfd en doen terugdenken aan de maatregelen ten tijde van de Grote Depressie.

Glass-Steagall Act


Hoewel Volcker met zijn voorstel zeker niet zo ver wil gaan, leunen zijn ideeën nauw aan bij de Glass-Steagall Act die in 1933 werd ingevoerd onder het bewind van de legendarische president Theodore Roosevelt met wie Obama vandaag nogal gemakkelijk wordt vergeleken. De wet werd destijds ingevoerd omdat men had vastgesteld dat banken in de problemen waren gekomen door te participeren in bedrijven via aandelen. Dit zogenaamd investeringsbankieren bleek in tijden van economische neergang bijzonder risicovol.

 

De scheiding beoogde vooral het opwerpen van een veiligheidsmuur tussen het spaargeld van de gewone man en risicovolle aandelengerelateerde transacties. Dit was nodig om tal van belangenconflicten uit de weg te ruimen. In de aanloop naar de grote depressie spoorden banken hun klanten aan om te beleggen in aandelen van bedrijven waarin de bank zelf had geïnvesteerd. Wanneer dergelijke bedrijven in de problemen kwamen, werden ze vervolgens recht gehouden met bankleningen die op hun beurt werden ingedekt door spaargeld van de burger. Toen de zeepbel barstte, waren veel spaarders hun geld kwijt. De wet van 1933 legde bijgevolg een strikt onderscheid op tussen enerzijds commerciële banken die mogen werken met spaargeld van klanten en anderzijds investeringsbanken die dat niet mogen maar wel in risicokapitaal mogen stappen. Europa volgde destijds snel en in 1935 werd ook bij ons de Belgische bankenwet een feit.

 

Liberalisering


De Glass-Steagall Act hield stand tot begin jaren tachtig maar werd vanaf dan stukje bij beetje ontmanteld. De tijdsgeest noopte tot een liberalisering van de financiële sector. In goede tijden is investeringsbankieren zeer lucratief en commerciële banken wilden ook hun graantje meepikken. De voortschrijdende financiële innovatie leerde bovendien dat risico’s konden worden ingedekt en het onderscheid vervaagde. In de VS was het finaal sluitstuk van de liberalisering de goedkeuring van de Gramm-Leach-Bliley Act in 1999. Geleidelijk aan werden alle tussenschotten die men in de jaren dertig zorgvuldig had aangebracht vakkundig weggehaald en de ene fusie na de andere volgde. Ook bij ons werden spaarbanken opgeslorpt en smolten investeringsmaatschappijen en banken samen. Het bekendste voorbeeld is de fusie van KBC en Almanij in 2004.

 

Zal Europa ook deze keer volgen?


Zal Europa de ideeën van Volcker overnemen? Volgens de eerste officiële reacties niet. Analisten wijzen erop dat grote Europese banken er wel zouden bij varen. Credit Suisse, Deutsche Bank, UBS en Barclays Capital hebben de kennis in huis om de contracten en klanten van de gekortwiekte Amerikaanse collega’s in te lijven. Ook Europese financiële centra staan te springen om onderdelen van Amerikaanse banken naar hier te halen zodoende de strenge Amerikaanse aanpak te omzeilen. Maar zo simpel is het niet want ook bij ons dringt een grondige hervorming van de financiële sector zich op. De voorstellen van Volcker gaan overigens lang niet zo ver als de wet van 1933. Dat maakt navolging gemakkelijker verteerbaar. Een strikte scheiding tussen commercieel en investeringsbankieren is in de VS niet meteen aan de orde en Volcker zou eerder een terugkeer naar de ‘geest’ van 1933 genegen zij. Wat dit precies betekent, is nog niet duidelijk.

Nog veel vraagtekens


De weerstand tegen de plannen is groot en zijn deels begrijpelijk want hoe ga je het onderscheid tussen aandelenhandel voor eigen rekening en andere transacties voor rekening van klanten in de praktijk maken? Dat laatste vergt vaak dat je zelf ook posities inneemt die je weer gaat indekken op aanverwante financiële markten. Ga je zo de mogelijkheden van de banken niet te veel kortwieken? Gaan we echt terug naar de financiële middeleeuwen zoals sommigen sarcastisch beweren? Anderen merken op dat het een koud kunstje is om participaties in hefboomfonden en private equity af te leiden via gestructureerde producten naar zogeheten special purpose vehicles. Voor wie het zich nog herinnert, dit zijn de verfoeide buiten balans brievenbusorganisaties waarmee destijds de toxische producten werden geproduceerd. Als dat waar is, heb je met de opsplitsing veel moeite voor niets gedaan en zijn mogelijks maatregelen van een andere slag aan de orde. Tot slot is het helemaal niet gezegd dat participaties in hefboomfondsen en private equity groepen de crisis daadwerkelijk hebben veroorzaakt. Er resten ons aldus nog vele vraagtekens.