De robot is geen vijand, maar of hij een vriend is?

Auteur: 
De Standaard

(De Standaard, 16 februari 2016)

Volgens arbeidsmarktspecialist Jan Denys maakt technologie-expert Peter Hinssen zich schuldig aan doemdenken als hij stelt dat de digitale technologie en robotisering massaal jobverlies met zich zullen meebrengen (DS 13 en 15 februari). Als Hinssen zijn toekomstbeeld onontkoombaar acht, kunnen we dat inderdaad als doemdenken beschouwen.

Daartegenover staat dat we doemscenario's niet vermijden door er niet over na te denken. Er zijn diverse tekenen aan de wand dat technologie het menselijke kunnen steeds meer benadert en dus ook huidige jobs 'bedreigt'. Daarop doordenken hoeft niet uit angst voor de toekomst te gebeuren, maar vanuit een ambitie om de toekomst zelf in handen te nemen.

Toekomstperspectieven

Inspiratie daarvoor vinden we in Nederland. Afgelopen jaar ondernam de Nederlandse Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid een denkoefening over de invloed van robots op de arbeidsmarkt. De studie leest allerminst als een apocalyps waarin de mens het pleit verliest van overijverige robots.

Wel vind je er een schets van negen mogelijke toekomstperspectieven op de robotsamenleving, gaande van een scenario waarin de mens kan doen wat hij wil terwijl robots voor ons werken tot een scenario met digitale uitbuiting en massale inkomensonzekerheid. Interessant is dat alle hypotheses vandaag actie vereisen, ook het business-as-usual-scenario dat ervan uitgaat dat robotisering evenveel nieuwe banen zal scheppen als er zullen verdwijnen. Het is niet omdat er nieuwe jobs opduiken dat wie zijn job ziet verdwijnen, vlot de overstap maakt.

Technologie van jongsaf

De vraag is dus niet of we in de toekomst massale werkgelegenheid dan wel werkloosheid zullen kennen, maar of wie zijn huidige job bedreigd ziet ook een alternatief heeft. Dat hangt af van hoe we ons daar vandaag op voorbereiden. Bijvoorbeeld door in het onderwijs kinderen van jongsaf te leren omgaan met technologie. Door creatief denken meer te stimuleren dan repetitief werken - dat doen computers wel voor ons. Door bedrijven aan te moedigen om hun medewerkers permanent bij te scholen en door van medewerkers een meer flexibele jobinvulling te verwachten.

Of door, zoals in Nederland, op beleidsniveau een robotagenda op te stellen, die erover waakt dat robotisering een zegen blijft voor de mens. Onderzoekers, producenten en gebruikers van technologie moeten daartoe samenwerken. De ondernemers die robots ontwikkelen, zijn daar vragende partij voor: niets zo slecht als een product ontwikkelen waar mensen bang voor zijn.

Het is essentieel om goed na te denken over welk samenlevingsmodel we willen voor de realiteit ons inhaalt. Hoe inclusief willen we die maken en wat hebben we daarvoor over? Kan elke menselijke interactie zomaar vervangen worden door een machine, zelfs al is die efficiënter? En welke waarde hechten we aan een job als bouwsteen van wat we een zinvol leven vinden? Dat zijn vragen waarop we antwoorden moeten formuleren. Angst is een slechte raadgever, maar negeren wat ons bang maakt, is dat ook.

Copyright © 2016 Corelio. Alle rechten voorbehouden