De recessie: gevolgen voor werkloosheid

Volgens laatste (en mogelijk nogal optimistische) schattingen neemt het Belgische BBP af met 1.9 procent in 2009. Afnames van het Bruto Nationaal Product zijn al met al een vrij abstract gegeven. Stijgingen in het werkloosheidspeil zijn daarentegen pijnlijk concreet, vooral voor de betrokkenen. Ook in dit opzicht zal de recessie zonder twijfel zijn sporen nalaten en daarmee het sociaal weefsel aantasten. Het OESO zet op een rijtje wie het hardst getroffen zal worden.

Landelijke verschillen

In sommige regio’s stijgen de werkloosheidscijfers sterker dan in andere, zoals tot uiting komt in tabel 1. Tussen december 2007 en 2008 is de werkloosheid in de VS gestegen van 4.9% tot 7.2%. De EU is minder lang in recessie en de gevolgen zijn vooralsnog beperkter, ook al omdat de arbeidsmarkt in de VS typisch sneller reageert op wijzigingen in de economische vooruitzichten. De werkloosheid is in de Europese Unie in dezelfde periode toegenomen met 0.6 procentpunt. Binnen de eurozone zijn de verschillen evenwel groot. Zo bedraagt het officiële werkloosheidsniveau in Spanje maar liefst 13.6% en is de werkloosheidsgraad in Ierland bijna verdubbeld.

Zwakkere groepen het meest getroffen

Sommige groepen worden disproportioneel hard getroffen. Zoals typisch het geval is bij een recessie worden jongeren, pas in dienst, eerst afgedankt. Bovendien zullen ondernemingen twee keer nadenken om nieuw personeel, vooral pas afgestudeerden, aan te werven. Hierdoor zal de jeugdwerkloosheid sterker de hoogte inschieten dan de algemene werkloosheid, volgens de OESO. Andere zwakkere groepen zoals oudere werknemers (die vaak relatief duur zijn en in veel landen kunnen ‘genieten’ van een brugpensioneringssysteem of iets gelijkaardigs), allochtonen en laaggeschoolden, lopen eveneens een zwaarder risico dan anderen. Tot slot worden werknemers met een tijdelijk contract of werkzaam op interimbasis in veel gevallen het eerst de laan uitgestuurd worden. Frankrijk, waar tijdelijke contracten relatief veel voorkomen, is een voorbeeld ter zake. Ook in België hebben tijdelijke krachten de eerste klappen in de werkgelegenheid opgevangen.

Sectoren

De bouwsector heeft het wereldwijd zwaar te verduren, vooral in landen als Groot-Brittannië, Spanje of de VS waar huizenprijzen in vrije val zijn. Daarnaast kunnen in de komende maanden afvloeiingen verwacht worden in de financiële sector. Banken zoeken immers manieren om kosten te besparen en hun zwakke financiële positie recht te trekken. Het personeel zal aldus een prijs moeten betalen voor de verspreiding van rommelactiva. Tot slot valt op dat de industriële sector, met de autoconstructie op kop, het moeilijk krijgt en grootschalige ontslagen in de toekomst in het verschiet liggen.

Belgische situatie

Zowel de autoconstructie- als de banksector stellen veel personeel in dienst in België, wat weinig rooskleurige perspectieven biedt inzake werkgelegenheid. Toch bieden de schattingen van de OESO hoop (zie tabel 1). In 2009 en 2010 wordt weliswaar een stijging van de werkloosheidscijfers voorspeld, maar slechts in beperkte mate en de cijfers blijven onder het niveau van 2006. Hiermee scoort België beduidend beter dan het gemiddelde van de eurozone. Deze prognoses werden ruim twee maand geleden opgesteld. Het economische klimaat is ondertussen verslechterd, waardoor vorige prognoses allicht een te rooskleurig beeld geven. De Nationale Bank van België voorspelde op 2 februari een werkloosheidsgraad van 7.8 procent in 2009 en 8 procent in 2010. Dit zijn pessimistischer schattingen, maar vallen nog steeds mee, zowel in vergelijking met 2006 als met andere landen in de EU.

Mogelijk zijn deze schattingen nog te optimistisch. De recessie van 2002-2003 leidde tot een banenverlies van ongeveer 55.000. Deze crisis zal waarschijnlijk ernstiger vormen aannemen en de werkgelegenheid zwaarder aantasten. Voka-voorzitter Urbain Vandeurzen spreekt daarom van een banenverlies van 100.000, wat werkloosheidscijfers oplevert van ongeveer 10%. Hopelijk heeft hij het bij het verkeerde eind…

Grafieken

Tabel 1: Werkloosheid

 Werkloosheid