De digitale bocht van ING

Auteur: 
De Tijd

Opinie van Jochanan Eynikel (tijd.be, 6 oktober 2016)

‘Disrupt or be disrupted’, was de boodschap van Netscape-oprichter Marc Andreessen in 2011. ING lijkt dat serieus te nemen in zijn digitale bocht richting ‘robotbank’. Het enige antwoord om te zorgen dat zoveel mensen voorbereid zijn op nieuwe jobs, is er een van vooruitdenken op verandering en daar vandaag op anticiperen.

Software is eating the world

De grootschalige herstructurering van ING toont dat Marc Andreessen gelijk had. ‘Software is eating the world’, schreef de durfkapitalist en Netscape-oprichter vijf jaar geleden. Softwarebedrijven zouden de toekomst van alle sectoren en industrieën bepalen. En kijk. Afgelopen zomer, op 29 juli 2016, bestond de top 5 van de meest waardevolle bedrijven ter wereld voor het eerst in de geschiedenis volledig uit Amerikaanse softwarebedrijven. Apple, Alphabet, Microsoft, Amazon en Facebook are eating the world. 

Onder invloed van steeds betere en intelligentere technologie reikt de invloed van deze software- en hightechbedrijven steeds verder. Het grootste ‘taxibedrijf’ ter wereld is een softwarebedrijf (Uber). Idem voor de marktleider in het aanbieden van overnachtingsaccommodaties (AirBnB), de marktleider in sms-diensten (Whatsapp),… Met het ‘internet van alles’ wordt elke dienst een softwaredienst. De boodschap van Andreessen in 2011: ‘disrupt or be disrupted’. Ga zelf aan het stuur zitten van de digitale verandering of vlieg uit de bocht.

Pijnlijk

Het lijkt erop dat ING dat devies serieus nam in zijn digitale bocht richting een ‘robotbank’ (De Tijd,  04-10-2016). De massale afvloeiingen en de begrijpelijke onrust bij personeel en hun families, tonen echter pijnlijk hoe technologische verandering ook maatschappelijke verandering impliceert. Zeker wanneer technologie verregaand het menselijke kunnen begint te benaderen zoals in het verlenen van financiële diensten. We evolueren richting een wereld waarin de mens in toenemende mate zal samenleven en werken met robots. 

Of je het nu verandering of disruptie noemt: technologische innovatie doet altijd jobs verdwijnen en verschijnen. De Boston Consulting Group berekende recent nog dat volledig inzetten op digitalisering België meer dan 300.000 nieuwe banen kan opleveren tegen 2020 (De Tijd 7-09-2016). Waar het dus op aankomt, is dat er zoveel mogelijk mensen voorbereid zijn op die tweede categorie. Het enige antwoord dat we kunnen bieden, is er een van vooruitdenken op verandering en daar vandaag op anticiperen, zoals bijvoorbeeld in het onderwijs. Vooruitdenken behoeft geen glazen bol, maar het doordenken op de gevolgen van veranderingen waar we vandaag niet alleen de kiemen van zien, maar ook al enkele flinke bomen.

Aanbevelingen

Daarom vijf aanbevelingen naar de mensen aan het stuur van onze economie en samenleving. 

  1. Kijk verder. Hanteer een attitude van toekomstdenken en denk vooruit op veranderingen in plaats van achter de feiten te moeten aanhollen met een reactief beleid. Stel naar Nederlands voorbeeld een inclusieve robotagenda op die ons voorbereidt op de technologieën van de toekomst. Stem andere beleidsdomeinen zoals onderwijs, economie, milieu en veiligheid hierop af. In eigen land is o.m. prof. robotica Bram Vanderborght (VUB) een voortrekker van zo’n agenda.
  2. Kijk dieper. De impact van technologie gaat dieper dan een Zomer van Pokemon Gó. De mens gebruikt niet alleen technologie. Technologie doet ook iets met ons als mens. Ze transformeert de manier waarop we communiceren, ons verplaatsen, energie verbruiken en werken. Door de transformaties in kaart te brengen kan je ze ook beter (bij)sturen.
  3. Kijk breder. Ga samenzitten met spelers aan het roer van technologische innovatie. Geef hen ruimte om proeftuinen op te zetten waarin nieuwe technologieën uitgetest en verbeterd kunnen worden en laat hen mee nadenken over de mogelijke impact van hun innovaties. Gebruik hun expertise om waar nodig bij te sturen.
  4. Creëer eenvoudige regels waar het moet, zoals in juridische kwesties waar nu nog geen antwoord op is, maar stimuleer zelfregulering waar mogelijk. Ondersteun ondernemingen in het maken van eigen denkoefeningen over de maatschappelijke rol van hun innovaties.
  5. Investeer in technologisch onderzoek & ontwikkeling. Technologie is een motor van maatschappelijke vooruitgang die de grote uitdagingen helpt aan te pakken. De inzet van slimme technologie helpt de wereld duurzamer, veiliger en aangenamer te maken. 

We doen deze aanbevelingen in de eerste plaats naar beleidsmakers. Toch is ons pleidooi voor meer vooruitziendheid ook gericht naar alle partijen die een (economisch) beleid kunnen maken of kraken: ondernemers, werknemers, vakbonden. Wie wendbaar wil zijn, moet bochten kunnen nemen. Daar kunnen bedrijven toe bijdragen door een cultuur van levenslang leren te stimuleren, door werknemers op te leiden vanuit de idee dat hun job er over vijf jaar misschien niet meer is, door werknemers te leren omgaan met verandering. Wie wil vechten voor de toekomst, mag niet vasthouden aan het verleden.