Bedrijfswaarden en de kunst van het koorddansen

Bedrijven en balansen. Ze lijken onlosmakelijk verbonden. Al denk je nu misschien aan het evenwicht tussen activa en passiva. Er zijn echter nog andere balansen die het succes van organisaties beïnvloeden.

Zo kwam het strategiebureau McKinsey aan de hand van enkele business cases tot een aantal opmerkelijke paradoxen in organisatieontwikkeling. Het vinden van een balans tussen de tegenstellingen in deze paradoxen vormt de sleutel tot succes.

Verandering door stabiliteit

Elke organisatie heeft te maken verandering. Zoniet verliest ze voeling met de veranderende omgeving, zoals verwachtingen van klanten of nieuwe wetgevingen. Maar verandering betekent ook weerstand. Woodrow Wilson (U.S. President van 1913 tot 1921) zei het al: "if you want enemies, try to change something".

Succesvolle verandering begint daarom verrassend genoeg met het bieden van stabiliteit. Bijvoorbeeld door terug te grijpen naar de missie van een organisatie. Door die tegen het licht van nieuwe ontwikkelingen te houden, krijgt de noodzaak van verandering betekenis bij de betrokkenen. Bied dus eerst een houvast van waaruit verandering kan vertrekken.

Innovatie door grenzen

In organisaties zijn controlemechanismen aan het werk: op de kwaliteit van producten, op het behalen van doelstellingen, op de klantentevredenheid, … Een organisatie zonder controle heeft geen zicht op haar eigen performantie.

Indien controle echter dominant wordt, riskeert men de motivatie van de medewerkers te ondermijnen. Men doet alleen nog ‘wat moet’ en innoveert niet meer. Wil een organisatie niet in die val trappen, is het nodig om een kader te bieden waarbinnen er vrijheid is voor vernieuwing. De grenzen van het kader geven de richting aan.

Consistentie door afwijking

De derde paradox ligt in lijn met de voorgaande en betreft de balans tussen consistentie en afwijking. Kwaliteitsvolle producten en dienstverlening vragen consistentie. Kwaliteit mag niet afhankelijk zijn van toeval of context. Om dit te garanderen, gebruiken organisaties standaardprocedures. Maar ook hier kan men te ver in doorslaan. Een rigide focus op consistentie laat geen ruimte voor experimenteergedrag.

De angst om te falen wordt groter dan de durf om te ondernemen. Veranderende samenlevingen vragen echter om vernieuwende producten en diensten. Wie dus consistent wil zijn in het bieden van kwaliteit, moet dus ook ruimte laten voor experiment met bijhorend wisselend succes.

Succesvolle organisaties weten deze paradoxen te omarmen. Bedrijfswaarden kunnen daarbij richtinggevend zijn.

Koorddansen

Organisaties die bedrijfswaarden hebben, zijn succesvoller dan organisaties zonder. Welke waarden dat zijn, is blijkbaar van minder belang, wel dát ze er hebben. Waarom is dat zo?

Mijn hypothese is dat waardengerichte bedrijven – ondernemingen met duidelijke basiswaarden aan de grondslag – bakens hebben waartussen een balans te houden is. Een koorddanser kan maar balanceren op een bewegende koord als er vaste ankerpunten zijn waartussen het gespannen is.

Bedrijfswaarden zijn dergelijke ankerpunten. Ze bieden een kader waarbinnen beslissingen worden genomen, ze geven richting aan voor de strategische ontwikkeling. Over de concrete werking van waarden in organisatiecontext, zie Beleidsnota's n.° 58 De waardenfluisteraar en n.° 62 Waardendilemma’s van VKW Metena.

Het bijzondere aan waarden is dat ze tegenstellingen kunnen verenigen. Zo houdt ‘moed’ het midden tussen behoedzaamheid en roekeloosheid, of verantwoordelijkheid tussen onverschilligheid en zelfopoffering. Waarden houden op zich al een evenwicht in. Doordat ze echter verschillend kunnen worden ingevuld, is het belangrijk dat een organisatie duidelijk maakt wat ze er precies mee bedoelt. Alleen zo zijn het bakens voor een gebalanceerde bedrijfsvoering.