Basisinkomen voor iedereen?

Auteur: 
De Tijd

Column van Caroline Ven (De Tijd, 18 maart 2015)

Is het u ook opgevallen? De plotse renaissance van het idee om in een basisinkomen voor iedereen te voorzien? Op het eerste gezicht natuurlijk een aantrekkelijk idee. Geboren worden en voor de rest van uw leven kunnen genieten van een inkomen net voldoende om van te leven.

Werken of ondernemen wordt een optie voor wie meer wil. Daarmee saneren we meteen in één beweging alle uitkeringskassen en overheidsinstellingen die zich vandaag moeten bezighouden met uit te pluizen wie recht heeft op welke soort uitkering, welk bedrag en de correcte betaling ervan. Nog een besparing erbovenop dus. In een recente uitzending van ‘Panorama’ was dat zowat het verhaal.

Belastingen

Oh ja, drie mensen hadden de financiële haalbaarheid van dat systeem berekend en er was geen vuiltje aan de lucht. In de tabel die gedurende de duur van een knippering van het oog op het scherm verscheen, meende ik wel onder meer een stijging van het algemene btw-tarief naar gemiddeld 25 procent, een extra vermogensbelasting (geen vermogenswinstbelasting) van 25 procent, de invoering van een meerwaardebelasting van ook zoveel en een verhoging van de registratierechten te hebben gedetecteerd.

Stel u even dezelfde redenering voor over belastingen. Elkeen hoeft nog slechts een vast bedrag aan belastingen te betalen, ongeacht wat hij doet of verdient. Neem nu gemakshalve enkel de personenbelastingen. Dat zou ongeveer een gemiddelde belasting betekenen van zo’n 7.900 euro per belastingplichtige. Allicht zijn er velen die dat best een aantrekkelijk vooruitzicht zullen vinden. Toch voelt het krom aan.

Zwakkeren ontzien

Klein- en grootverdieners kunnen we niet over een zeel trekken. Een van de basisprincipes in onze maatschappelijke ordening houdt in dat de sterkste schouders de zwaarste lasten moeten dragen. De zwaksten worden ontzien. Maar die redenering moeten we ook doortrekken naar het idee van een basisuitkering voor iedereen.

Eenzelfde uitkering voor iedereen zal zeker onvoldoende zijn voor de zwaksten onder ons. Wie ziek is, een invaliditeit heeft of zware zorg behoeft, zal geen menswaardig leven kunnen leiden met hetzelfde bedrag als iemand die dat niet is. Dus toch differentiëren. Naar boven uiteraard. Maar dan loopt de factuur nog hoger op. Daarnaast gaat die utopie voorbij aan de realiteit dat mensen hun gedrag zullen wijzigen.

Verantwoordelijkheid

In de fiscaliteit zijn we er al lang mee vertrouwd dat mensen hun gedrag aanpassen bij een verandering in de heffingen die al dan niet op iets worden geheven. Waarom zou dat anders zijn bij uitkeringen? Wat als een groot deel van de bevolking besluit dat het basisinkomen voor hen wel volstaat? En wat als onze meest getalenteerde jongeren niet doorstromen naar de arbeidsmarkt? Dreigen we dan niet de financieringsbasis van zo’n systeem onderuit te halen?

Mij is altijd geleerd: voor niets gaat de zon op. En zelfs dat is relatief in een weinig zonnig land zoals het onze. Solidariteit is een van de hoekstenen van onze samenleving. Delen met wie het minder goed heeft. Maar laat het basisidee toch blijven dat wie het kan, in de eerste plaats zelf verantwoordelijk is voor zijn bestaanszekerheid. En niet in de eerste plaats rekenen op de anderen die het wel zullen doen voor ons.

Copyright © 2015 Mediafin. Alle rechten voorbehouden